Cobbenhagen

Vernietigende woorden

Wij moffelen de vluchtelingen weg onder een deken van mooie, nietszeggende woorden. We hebben een nieuwe Hugo Ball nodig, een kunstenaar die onze taal vernietigt. Misschien is hij er al, een Syriër in een Europees vluchtelingenkamp.

Doorgaan met lezen “Vernietigende woorden”

Advertenties
Mededelingen

Boek ‘Hugo Ball’ gepresenteerd

Vandaag is het boek Hugo Ball van Theo Salemink en Frank G. Bosman gepresenteerd in Tilburg. Sprekers (v.b.n.o.): Erik Borgman (Cobbenhagen Center), Marcel Barnard (PThU), Theo Salemink (TST) en Hendrik Driessen (De Pont museum).

Foto’s: Evelyne Verheggen / Mariëlle Bosman

Interviews & quotes

‘Ook nu is de oorlog gevolg van gewelddadige taal’

Nu, in het boek Hugo Ball herdenken we deze vreemde man Hugo Ball, op een moment dat we tegen een soort Derde Wereldoorlog lijken aan te kijken, nu in het Midden-Oosten. Niemand noemt het nog zo, maar wellicht dat de historici over een eeuw het wel zo zullen noemen. En ook nu is de oorlog een gevolg van een gewelddadige taal. En alle groepen bedienen zich van die taal, die geweld mogelijk maakt.

Doorgaan met lezen “‘Ook nu is de oorlog gevolg van gewelddadige taal’”

Mededelingen

31 maart boekpresentatie Hugo Ball

Het is precies honderd jaar geleden dat in Zürich Cabaret Voltaire werd opgericht door beroemde avantgardisten als Janco, Richard Huelsenbeck, Hans Richter, Emmy Hennings en – vooral – Hugo Ball. Onder toezicht van de Nederlandse eigenaar van de Holländische Meierei, een matroos met de naam Ephraim Jan, goten de geestelijke vaders en moeders van het dadaïsme een chaos van beelden, woorden en klanken over de nietsvermoedende kroeggangers uit.

1916 is een schakeljaar in de geschiedenis van het Westen, de geboorte van Dada en de avantgardistische kunsten. Ball en zijn medechaoten verzetten zich met man en macht tegen de waanzin van de Eerste Wereldoorlog, die twee jaar eerder was begonnen. Vanuit het neutrale Zwitserland probeerden zij de conventionele taal te ‘vernieten’, die zij verantwoordelijk hielden voor de ‘dwingende logica’ van de Grand Guerre. Ball en kompanen vernietigden de taal van de ambtenaren, generaals en politici door gedichten van louter klanken te schrijven en die in bizarre simultaanuitvoeringen ten tonele te voeren.

Doorgaan met lezen “31 maart boekpresentatie Hugo Ball”

Geen categorie

Kouwenaar en Mysjkin in Narbonne

Het gedicht ‘Tuin’ (tekst hieronder) van de Nederlandse dichter Gerrit Kouwenaar (1923-2014) is afgebeeld in de tuin van de kathedraal St.-Just et St.-Pasteur in het Franse Narbonne. De Nederlandse ambassade in Parijs sponsorde het gedicht. Het is in het Frans vertaald door Jan Mysjkin, die ik ken als de vertaler van het enige werk van de Duitse katholieke dadaïst Hugo Ball dat in onze taal vertaald is, ‘Tenderenda de Fantast‘.

Doorgaan met lezen “Kouwenaar en Mysjkin in Narbonne”

Mededelingen

Die Laute von Byzanz

Mein Artikel ‘Die Laute von Byzanz. Byzantinisches Christentum: zur fehlenden Verbindung zwischen Dada und Catholica im Leben Balls‘ ist erschienen in Hugo Ball Almanach 6 (2015), p. 71-91.

Aus dem Vorwort: ‘Der Theologe Frank G. Bosman unternimmt in seiner jetzt an der Universität Tilburg in niederländische Sprache vorgelegten Dissertation den Versuch, für Ball einen eigenen Ansatz zu entwickeln, den er ‘Klangtheologie’ nennt – um eine Verbinding der Lautgedichte Balls zu seinem katholischen Glauben herzustellen. Die Ergebnisse der Arbeit Bosmans werden in HBA in deutscher Sprache präsentiert.’

Mededelingen, Rond de TST

Cursus over dada-katholiek Hugo Ball

Op 23 juni 1917 trad de Duitse dadaïst Hugo Ball (1886-1927) op in Zürich. Gekleed in een paarse mantel en met een soort toeter van papier om zijn hoofd. Zijn handen gingen schuil onder brede papieren klauwen, om zijn hals was een glanzende kraag gedrapeerd. Daar gekleed als een ‘paarse bisschop’ sprak hij het klankgedicht gadji beri bimba uit, het gedicht dat hem wereldberoemd zou maken: louter ritme en klank, geen betekenissen meer in de gewone zin van het woord. ‘gadji beri bimba glandridi laula lonni cadori…’ De Nederlandse dichters Paul van Ostaijen en Lucebert zagen in hem hun grote voorbeeld.

Niet lang daarna nam Ball radicaal afscheid van zijn dadaïstische vrienden om zich geheel te storten op het rooms-katholicisme, het geloof van zijn kinderjaren dat hij hervonden had tijdens het uitspreken van zijn klankgedicht gadji. Voor zijn oude vrienden was Ball stap onbegrijpelijk, een verraad aan de anarchistisch idealen van Dada. Maar ook in de catholica was Ball niet echt welkom: ze bleven hem een vreemde kunstenmaker vinden, hoe hard Ball ook zijn best deed te bewijzen dat het hem ernst was met zijn reconversio.

In deze lezingencyclus van LUCE/CRC en HOVO duiken Ball-expert dr. Frank G. Bosman en Avant Garde-kenner dr. Theo Salemink, dieper in op het leven en werk van deze bijzonder fascinerende man, op het grensvlak tussen Dada en Catholica, geestelijk diep gewond door de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog. Lees verder.

Interviews & quotes

Dadaïst Hugo Ball zoekt de oerklank van God

Begin dit jaar promoveerde theoloog Frank Bosman (1978) op het werkt van de Duitse dadaïst Hugo Ball (1886-1927). Bosman, in 2011 uitgeroep tot theoloog van het jaar,  verwierf bekendheid als cultuurtheoloog. Overal ziet hij, meer of  minder expliciet, religieuze en christelijke motieven opduiken in onze cultuur. Of het nu gaat om songteksten, videoclips, films of game: het wemelt van de strijders voor het goede tegen het kwaad, van de helden die zichzelf opofferen voor een hoger doel, van buitenaardse wezens en  bovennatuurlijk helpers. Geen wonder dat Bosman gefascineerd raakte door een kunstenaar met een mystieke inslag. Opvallend aan Ball is dat hij een klanktheologie ontwikkelde. (Hij schreef gedichten die slechts bestaan uit klanken van niet-bestaande woorden). Zijn theologie is nauw verweven met de cultuur en cultuurkritiek van zijn tijd, getekend door de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918).

Doorgaan met lezen “Dadaïst Hugo Ball zoekt de oerklank van God”

Interviews & quotes

Achter de klankenwaanzin

Volzin interviewde mij in de rubriek ‘dichterbij’ over Hugo Balls meest beroemde klankgedicht ‘gadji beri bimba’. ‘Dit is geen gedicht om stil te lezen, maar om te horen. Ik heb dat zelf ook moeten leren. Als je het hardop leest, kom je in een bepaalde cadans en dan ga je er wat van begrijpen.’ (…) ‘De klankgedichten waren bedoeld om de taal te ontledigen, de conventionele taal met zijn syntaxis en grammatica als machtsmiddel van de sterken om de zwakkeren te onderdrukken. De dadaïsten  wilden die taal bekritiseren en vernietigen.’

Doorgaan met lezen “Achter de klankenwaanzin”

Interviews & quotes

Hugo Ball: cultuurtheoloog tussen kerk en kunst

‘De klanken van Byzantium’ is de dissertatie van theoloog Frank Bosman waarin hij de klanktheologie ontleedt van de dadaïstische kunstenaar Hugo Ball in het werk ‘Byzantinisches Christentum’. Het bevat sporen van hedendaagse cultuurtheologie, sporen van een brave katholiek en sporen van een onbegrijpelijke kunstenaar. In zijn concluderend hoofdstuk vraagt Bosman zich af of Ball een cultuurtheoloog is. Ja, is het antwoord, concludeert Bosman. ‘Ball zocht en vond elementen van het goddelijke in de klankgedichten van Dada, de kunsttheorieën van Kandinksy en in de taaltheorieën van Benjamin.’

Doorgaan met lezen “Hugo Ball: cultuurtheoloog tussen kerk en kunst”

Interviews & quotes

‘Dead end dada’

“Een enorm rare christen” zo omschrijft cultuurtheoloog Frank Bosman zelf de hoofdpersoon van zijn proefschrift De klanken van Byzantium. We hebben het hier over Hugo Ball, een avantgardekunstenaar die aan de wieg van het dadaïsme stond en zich later (terug)bekeerde tot katholiek. Met zijn bizarre klankgedichten, waarvan we er vandaag ook een in de uitzending zullen beluisteren, was Ball opzoek naar een soort Goddelijke oerklank.

Bron: De kennis van nu (NTR, radio 5)

Interviews & quotes

‘Dada-klankgedichten zijn gestolde God-spraak’

Afgelopen dinsdag, 28 januari 2014, promoveerde cultureel theoloog Frank Bosman aan Tilburg University, op een proefschrift over de Duitse kunstenaar/theoloog Hugo Ball, waarin hij stelt dat diens boek ‘Byzantinisches Christentum’ (1923) geen mislukt theologisch traktaat is, maar eerder een cultuur-maatschappijkritiek waarbij Ball een manier vond als ex-dadaïst om toch dichter bij God te komen. God te spreken, als het ware, via zijn eigen klankgedichten. Onbewust. Bosman: ‘Dada-klankgedichten zijn gestolde God-spraak’.

Bron: Lees het hele interview op Tilburgers.nl.

Mededelingen, Rond de TST

Gepromoveerd!

Vandaag mocht ik uit handen van collega  en promotor prof.dr. Paul van Geest de bul in ontvangst nemen waarmee ik de graad van doctor in godgeleerdheid aan de Tilburg University verkreeg.

Ik ben iedereen die er vandaag was enorm dankbaar, in het bijzonder mijn promotor en copromotor Theo Salemink, mijn beide paranimfen Harm Goris en Maurits Toussaints, en Eric van den Berg als fotograaf. Mijn proefschrift is integraal te downloaden via academia.edu. Hieronder enkele foto’s, de rest staat in één groot foto-album.

Interviews & quotes

Een cultuurtheoloog die een bondgenoot vond

Cultuurtheoloog Frank Bosman promoveert woensdag aan de Tilburg University op de Klanken van Byzantium over het leven en werk van Hugo Balls. Bosman vond in hem een bondgenoot als cultuurtheoloog. Toen hoogleraar Theo Salemink Bosman in 2008 uitdaagde een artikel te schrijven over de voor hem totaal onbekende Hugo Ball voor de gezamenlijke bundel Avant-garde en religie kon de promovendus niet bevroeden ‘dat ik begonnen was aan een lange en intensieve studiereis van vijf jaar tot in het hart van het Duits dadaïsme’, zo schrijft Bosman in het voorwoord van zijn proefschrift van liefst 332 pagina’s.

Bosman was zelf theoloog van het jaar in 2011.  ‘Door Salemink werd ik op het spoor gezet van Balls dagboek Flucht aus der Zeit. Ik raakte al snel gefascineerd door een van zijn meest onbekende en – zoals ik later leerde – minst gewaardeerde werken, Byzantinisches Christentum.’

Bron: Lees het hele artikel op Friesch Dagblad / Het Goede Leven

Interviews & quotes

Hugo Ball: een enorm rare christen

Is er iets aan de hand met de Rooms-Katholieke Kerk, dan is de kans groot dat Frank Bosman erover in de media aan het woord komt. Bosman, verbonden aan de Universiteit van Tilburg en in 2011 ‘meest spraakmakende theoloog van het jaar’, schrijft eveneens veelvuldig over religieuze lagen in moderne films, kunstuitingen en computergames.

Vandaag promoveert hij aan de Tilburgse universiteit op de dadaïstische kunstenaar Hugo Ball. ‘De dichter, schrijver en cabaretier Hugo Ball behoorde tot de kunststroming van het dadaïsme. Die kwam direct na de Eerste Wereldoorlog op. Hoe kon een samenleving op rationele gronden hebben besloten zo’n gruwelijke oorlog te voeren?, vroegen de kunstenaars zich af.’

Doorgaan met lezen “Hugo Ball: een enorm rare christen”

Mededelingen, Rond de TST

Persbericht: Nieuwe analyse van dadaistische spiritualiteit

‘Cultuurtheoloog Frank Bosman promoveert op de klanktheologie van dadaist Hugo Ball,’ aldus de kop van de altijd wakkere persafdeling van de Tilburg University. Ze hebben een mooi persbericht gemaakt, dat ik graag met iedereen wil delen. ‘De Duitse dadaïst Hugo Ball (1886-1927) was atheïstisch kunstenaar die zich met moderne kunst, klankgedichten afzette tegen de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog, op dramatische wijze zijn katholieke geloof hervond en maatschappijkritisch schrijver werd. Dat stelt cultuurtheoloog Frank Bosman, die woensdag 29 januari promoveert. ‘

Bron: Lees het hele persbericht van de TiU.

Mededelingen

29 januari 2014: verdediging proefschrift

Op woensdag 29 januari 2014 zal ik om 14.00 uur mijn proefschrift verdedigen in de Aula van de Tilburg University. Hiermee hoop ik de academische graad van doctor in de theologie te verkrijgen. Mijn proefschrift is getiteld De klanken van Byzantium. De klanktheologie van Hugo Balls ‘Byzantinisches Christentum’.

De aula is te vinden in het Cobbenhagen building. De campus van de Tilburg University is goed bereikbaar per auto of openbaar vervoer.

Iedereen is van harte uitgenodigd bij mijn publieke verdediging aanwezig te zijn. Gaarne van tevoren een kort bericht met het oog op de catering.

Doorgaan met lezen “29 januari 2014: verdediging proefschrift”

Katholieke encyclopedie

Hugo Ball: tussen dada en catholica

Hugo Ball werd in 1886 geboren in een vroom katholiek gezin in het zuiden van Duitsland. In 1901 moest hij gaan werken in de leerfabriek van zijn vader, zeer tegen de zin van de jonge Hugo, die niets liever wilde dan gaan studeren. Uit deze periode stamt Balls eerste werk, het toneelstuk Der Henker von Brescia, dat hij in 1914 publiceerde. Uiteindelijk vertrok hij met toestemming van zijn ouders naar het Zweibrücken Gymnasium (1905 – 1906) en vervolgens naar de Universiteit van München (1906 – 1907). Hier maakte hij kennis met de filosofie van Nietzsche en met de Russische anarchisten. Tijdens een studiejaar aan de Universiteit van Heidelberg schreef hij het toneelstuk Die Nase des Michelangelo. Bekijk het hele dossier.