Boeken

Screen Jesus: leuke encyclopedie, maar saaie theologie

 

De tijd dat serieuze wetenschappers hun neus op haalden voor de combinatie film en theologie ligt gelukkig ver achter ons. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw verschijnen op geregelde tijden nieuwe boeken over artistieke en commerciële films en hun relevantie voor theologie, geloof en cultuur. Net verschenen is dit boek Screen Jesus van de Australische theoloog M., tevens voormalig president van signis, de aan het Vaticaan gelieerde World Association for Communication.

Van zo’n man verwacht je een stevig boek over de figuur van Jezus op het witte doek, voorzien van een krachtige en verrassende theologische reflectie. M. weet echter  de verwachtingen niet na te komen. Behalve enkele kleine (en obligate) paragraafjes over de verschillende verschijningstypen van Jezus in de film – verlosser, redder, bevrijder, priester, profeet en koning – is Screen Jesus niet veel meer dan een encyclopedisch overzicht van Jezusfilms.

Doorgaan met lezen “Screen Jesus: leuke encyclopedie, maar saaie theologie”

Advertenties
Boeken

Religion and the News: meer religieuze kennis bij journalisten graag

Kerken en media hebben een getroebleerde relatie. Kerkleiders verwijten ‘de media’ alleen uit te zijn op negatief nieuws (kindermisbruik, corruptie) en te focussen op exotische onderwerpen en excentrieke figuren. In februari zei Mgr. Eijk nog in Trouw dat hij zijn bisschoppen niet te vaak op televisie wil zien komen. Aan de andere kant verwijten diezelfde ‘media’ de kerk dat zij de (ongeschreven) regels van de journalistieke wereld niet kent en glorieert in stuntelige communicatie.

Men zou willen dat beide werelden eens de moeite zouden nemen om elkaar beter te leren kennen. Die uitdaging wordt aangegaan in deze bundel Religion and the News. Journalisten en religieuze leiders uit Groot-Brittannië reflecteren op hun onderlinge interactie. Joodse, islamitische maar vooral christelijke ‘community leaders’ analyseren aan de hand van concrete gebeurtenissen de wijze waarop nieuws ‘ontstaat’ en op welke wijze de media dit nieuws kaderen.

Doorgaan met lezen “Religion and the News: meer religieuze kennis bij journalisten graag”

Boeken

Handboek zeven sacramenten verschenen

Goede theologische handboeken zijn spaarzaam gezaaid in het Nederlands taalgebied. Christelijke dogmatiek van Van den Brink en Van der Kooi (2012) is een aangename uitzondering, maar duidelijk van protestants-christelijke signatuur. Niets mis mee uiteraard, maar voor ‘katholieke’ onderwerpen als de zeven sacramenten of heiligenverering misschien niet geheel doeltreffend. Op katholiek erf zijn er wel goede deelstudies verschenen, zoals Eucharistie. Het woord en het brood (2011) van Ton van Eijk, maar één groot overzicht van theologie en sacramenten ontbrak eigenlijk nog steeds.

Doorgaan met lezen “Handboek zeven sacramenten verschenen”

Boeken

‘Wierook en pepermunt’ ruikt goed en smaakt naar meer

Wie ooit de episode ‘The Father, the Son and the Holy Guest Star’ van the Simpsons heeft gezien, weet wat katholieken en protestanten van elkaar scheiden. De Simpson-familie is protestants, maar in deze episode bekeren Bart (zoon) en Homer (vader) zich tot het katholicisme. De protestantse Marge (moeder) vraagt aan haar dominee hoe dat toch moet in het hiernamaals. En dan gaat ze aan het fantaseren. De protestantse hemel is dunbevolkt met kakkerig mannen en vrouwen die tennis en croquet spelen en thee drinken. De katholieke hemel puilt uit van de feestvierende, zuipende, gokkende, vrijende en vechtende vrijbuiters. En zelfs Jezus voelt zich meer thuis in de katholieke dan in de protestantse hemel.

Doorgaan met lezen “‘Wierook en pepermunt’ ruikt goed en smaakt naar meer”

Boeken

Bijbel in gewone mensentaal: geslaagd experiment

De Bijbel is een moeilijk boek, zeker als je niet met de verhalen vertrouwd bent. En als je dan ook nog eens moeite hebt met ingewikkelde teksten, blijft Het Boek gesloten voor je. Het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) heeft daar een oplossing voor: de Bijbel in Gewone Taal (BGT). En een eerste voorproefje ligt in de winkels. Cultuurtheoloog Frank G. Bosman bekeek het eerste resultaat en behandelt drie voorbeelden. ‘Lezers die het Bijbels taalgebruik (totaal) niet kennen, zullen in deze vertaling een relatief makkelijke ingang tot de Bijbel vinden.’

Doorgaan met lezen “Bijbel in gewone mensentaal: geslaagd experiment”

Boeken

Weiger het werk niet: ‘biografie’ stelt teleur

‘Dit boek over kardinaal Eijk is géén biografie. Daarvoor is Eijk nog te jong, zeker in zijn ambt. Mijn doel is met dit boek om Wim Eijk nader voor te stellen aan een zo breed mogelijk publiek’. Zo begint het boek ‘Weiger het werk niet’ over de aartsbisschop van Utrecht. Het boek is van de hand van Bert van Nieuwenhuizen, oud-redacteur Opinie van het Utrechts Nieuwsblad. Maar het boek stelt stevig teleur. Wim Eijk is een controversiële man binnen de r.k.-kerk van Nederland. Enerzijds is de aartsbisschop geliefd bij meer conservatieve katholieken vanwege zijn ferme standpunten over liturgie en ethische kwesties.

Anderzijds is hij vergruisd door kritische geloofsgenoten die hem starheid en machtsmisbruik verwijten. Zo moest mgr. Eijk het enkele weken geleden ontgelden in de publieke opinie toen hij pater Harry Huisintveld verbood de eucharistie te vieren in diens parochie. 

Doorgaan met lezen “Weiger het werk niet: ‘biografie’ stelt teleur”

Boeken

Hildegard van Bingen: ootmoedig?

De middeleeuwse homo universalis Hildegard van Bingen werd al sinds haar dood in 1179 door gelovigen wereldwijd als een briljante heilige beschouwd. In 2012 maakte paus Benedictus XVI haar onbetwiste status definitief door haar niet alleen officieel heilig te verklaren, maar ook te verheffen tot kerkleraar, een eer die pas drie vrouwen voor Hildegard te beurt is gevallen. 

De Duitse duizendpoot was van alle markten thuis. Als een feminist avant la lettre bestierde ze meerdere kloostergemeenschappen, correspondeerde ze met kerkelijke en wereldlijke vorsten (zoals koning Frederik en de theoloog Bernardus van Clairvaux), ze componeerde muziek, schreef zowel spirituele toneelstukken als theologische en mystieke werken.

Doorgaan met lezen “Hildegard van Bingen: ootmoedig?”

Boeken

Jezuïeten grappen: licht en luchtig

Noem drie dingen die zelfs God niet weet. Het aantal religieuze congregaties voor vrouwen. De som geld die de franciscanen verborgen houden. Wat de jezuïeten echt denken.’ Voor de katholieke fijnproevers een bekend grapje. Katholieken staan er om bekend dat ze veel en graag grapjes maken over wat hen dierbaar is: Maria, de paus, pastoors én jezuïeten. Humor is dan ook een van de manieren om het gelovige leven dragelijk te houden, zoals de cabaretier Herman Finkers ons al tijden voorhoudt. 

Nikolaas Sintobin houdt ook wel van een gelovig grapje of twee. Hij is zelf een jezuïet en heeft de verkiezing van de eerste jezuïetenpaus aangegrepen om een leuk en handzaam boekje uit te brengen over de combinatie tussen humor en de Ignatiaanse spiritualiteit.

Doorgaan met lezen “Jezuïeten grappen: licht en luchtig”

Boeken

Inferno: uitzien naar de pest

Dan Brown doet het weer. Net als in zijn vorige boeken schotelt de internationaal thrillerauteur zijn lezers een razende page tuner voor, inclusief de bekende ingrediënten van moord, achtervolgingen, geheime genootschappen en veel, heel veel cultuurgeschiedenis. En ook al vliegt Brown in ‘Inferno’ af en toe gierend uit de bocht, je vergeeft het hem.

‘Inferno’ is de derde roman van Dan Brown in het genre van de reli-thriller. Na het succes van ‘De Da Vinci Code’ en het ‘Bernini Mysterie’ (Engels: ‘Angels and Demons) brengt hij nu een zinderende roman waarin hij ecologie, Amerikaanse huurlingen en de christelijke cultuurgeschiedenis vermengt tot een bijna niet te versmaden geheel.

Doorgaan met lezen “Inferno: uitzien naar de pest”

Boeken

Uit de duisternis neergedaald

Als er één boek is dat zijn plek in de Bijbelcanon heeft moeten bevechten, dan is het wel het boek Job (samen met Hooglied overigens). De Job van de proloog en de epiloog van het naar hem genoemde boek laten vooral een geduldig lijdende gelovige zien. Job is zich niet bewust van de weddeschap die letterlijk boven zijn hoofd wordt uitgevochten, maar hij blijft arm en alleen halsstarrig op zijn God vertrouwen. Het overgrote deel van het boek Job laat echter een hele andere gelovige zien: een getergde woedende Job die God publiekelijk uitdaagt om zichzelf te verdedigen. Inzet van het godsproces: hoe kan een God die almachtig en algoed is, toch het lijden in de wereld toestaan.

Doorgaan met lezen “Uit de duisternis neergedaald”

Boeken

En het regende brood: poep & kringspieren

Clemens concelebreert in een H. Mis in de St.-Pieter te Rome. Dan moet hij naar de wc, die hij niet op tijd bereikt. ‘Clemens liet zijn ontlasting lopen. Hij had zijn ontdoping beleefd in zijn eigen vuile water. Kopje-onder, gestorven voor het oog van de wereld, zijn laatste priesterlijke adem uitgeblazen.’ Deze zinnen vormen het ‘hoogtepunt’ van de roman En het regende brood.

Ex-priester Stefan van Dierendonck beschrijft in dit autobiografisch werk zijn worsteling met zijn broze gezondheid en uiteindelijk zijn afscheid van het geloof. Archaïsch taalgebruik en verhalen over poep en kringspieren volgen elkaar in snel tempo op. Een naar boek over een halve roeping en een priesteropleiding die deze halve roeping niet tot een hele wist te maken.

Doorgaan met lezen “En het regende brood: poep & kringspieren”

Boeken

Red hen die geen verweer hebben: de Huub van de Woede

“De kerk is geen sociale werkplaats. De kerk is er vooral om te loven, te prijzen en te vieren.” Zo reageert Frank G. Bosman in Volzin op het pamflet ‘Red hen die geen verweer hebben’ van Huub Oosterhuis. ” Het is allemaal een beetje jaren zestig wat ik hoor. Het accentueren dat het koninkrijk Gods hier en nu moet gebeuren, kan totalitaire trekjes krijgen. Maar erger: je raakt teleurgesteld. Omdat het in de fundamentele gebrokenheid van de wereld nou eenmaal niet lukt om een utopie te creëren. Het beeld dat kerken en religieuzen sociaal gezien uit de neus eten klopt niet. De sociale actie is er wel. Maar die is niet meer exclusief voorbehouden aan de kerk. Daar heeft zij de infrastructuur, het geld en het gezag niet meer voor. Christenen doen onder allerlei vlaggen aan sociale actie – in maatschappelijke organisaties als de Voedselbanken, diaconaal werk met ouderen, eenzamen, vluchtelingen, noem maar op. En sociale taken helemaal teruggeven aan de kerk lijkt me niet verstandig.”

Quotes gepubliceerd in: Volzin.

Boeken

Religiestress: een eigentijdse kwelgeest

In het boek Religiestress bevrijdt de Remonstrantse theoloog Tom Mikkers ons van onze collectieve angst voor religie in het publieke domein. Een must-read voor politici, beleidsmedewerkers en gelovigen.

Onze samenleving heeft last van stress, stevige stress. Hoofddoekjes, minaretten, ritueel slachten, jongensbesnijdenis, seksueel misbruik in de r.k.-kerk, het vrouwenstandpunt van de SGP, koopzondagen, weigerambtenaren en laatst nog de Haagse gemeenteraad die kerken niet meer wil inzetten als stemlokalen. Zodra het in onze samenleving over religie gaat, en dan vooral religie in de publieke ruimte waar iedereen ‘het’ kan zien, zorgt het standaard voor rode vlekken in het gezicht van politici en beleidsmakers. We kunnen niet meer omgaan met joden, christenen en moslims die hun ‘achterlijk’ geloof maar niet achter de voordeur willen houden.

Doorgaan met lezen “Religiestress: een eigentijdse kwelgeest”

Boeken

Byzantium à la dada: Hugo Balls Byzantinisches Christentum

Hugo Ball is ongetwijfeld een van de meest bizarre figuren van de 20 e eeuw. Geboren in 1886 in het Duitse Pirmasens verwierf hij internationale faam als dadaïstisch kunstenaar tijdens het interbellum. Samen met zijn medekunstenaars Hans Arp (1887-1966), Richard Huelsenbeck (1892-1974) en Tristan Tzara (1896-1963) maakte hij ‘onzinnig’ theater en schreef hij gedichten die uit louter klanken bestonden. De gruwelen van de Eerste Wereldoorlog deed Ball en de dadaïsten twijfelen of er voor onze geschonden wereld nog redding mogelijk was.

Doorgaan met lezen “Byzantium à la dada: Hugo Balls Byzantinisches Christentum”

Boeken

Tonio: een ‘requiemroman’

De schrijver A.F.Th. van der Heijden won afgelopen voorjaar de Libris Literatuur Prijs met zijn ‘requiemroman’ Tonio. ‘Tonio’ is gebaseerd op het tragische ongeluk van de enige zoon van A.F.Th. van der Heijden en zijn vrouw Mirjam Rotenstreich. Tonio van der Heijden kwam op de Eerste Pinksterdag van 2010 op 21-jarige leeftijd om het leven toen hij bij het Vondelpark in Amsterdam werd geschept door een auto. Het is niet een requiem voor Tonio, maar voor Van der Heijden zelf. Zijn requiemroman is de literaire kist waarin hij zijn eniggeboren zoon in het graf legt.

Van der Heijden maakt ons op een bijna ondraagbare manier deelgenoot van zijn leed en laat daarbij alle fases van de rouwverwerking passeren: woede, verdriet, ongeloof, ontkenning, onderhandelen met de waarheid en – uiteindelijk – berusting. Je voelt je al lezer een voyeur én onbekwaam om het leed van de auteur te verzachten. Je kan alleen maar luisteren, zoals een pastor vaak alleen maar kan luisteren naar het verhaal van de pastorant.

Doorgaan met lezen “Tonio: een ‘requiemroman’”

Boeken

Het teken: lijkwade-‘expert’ gaat los

Zelfbenoemd expert Thomas de Wesselow is achter het geheim van Lijkwade van Turijn gekomen. Althans dat vindt hij zelf. Het mysterieuze doek met de beeltenis van de gekruisigde Christus erop is gelijk aan de verrezen Christus uit het Nieuwe Testament zelf. Helaas voor De Wesselow had hij beter een roman kunnen schrijven dan een serieus bedoeld boek.

De Wesselow, tot zes jaar geleden kunsthistoricus aan de Universiteit van Cambridge kondigde deze week met veel bombarie zijn nieuwe boek aan. In Het teken (uitgeverij Spectrum) verwerpt de geleerde de wetenschappelijke datering van Jezus’ doodsdoeken, namelijk dat het om een middeleeuwse vervalsing zou gaan. Hij beweert – niet helemaal ten onrechte – dat de Lijkwade nogal wat avonturen heeft meegemaakt (waaronder brand) die de datering onbetrouwbaar maken.

Doorgaan met lezen “Het teken: lijkwade-‘expert’ gaat los”

Boeken

De ideologie van de PVV: net niet helemaal geslaagd

Jan Jaap de Ruiter is Arabist aan de Tilburg University (TiU) en staat bekend als een geharnaste tegenstander van de PVV. Hij kwam recentelijk in het nieuws omdat hij een bachelorscriptie, die ‘aantoonde dat de PVV fascistisch zou zijn, beloonde met een 10. Er kwam veel kritiek op, onder andere van Geert Wilders zelf. De 10 die De Ruiter uitdeelde werd als een politiek statement beschouwd in plaats van een academische beoordeling. De Ruiter slaat nu in zekere zin terug met zijn boek De ideologie van de PVV. Volgens zijn eigen zeggen geeft hij een wetenschappelijke analyse van de ideeën van de jongste partij van Nederland.

Doorgaan met lezen “De ideologie van de PVV: net niet helemaal geslaagd”

Boeken

Kleine Man en God: prachtige kindertheologie

Kitty Crowthers schreef een ‘kinderboek’ over een mannetje dat God ontmoet. God is een witte reus met een oranje aura dat er veel behagen in schept zich in steeds verschillende vormen te presenteren. Als het mannetje vraagt wie hij is, zegt Hij: “Ik ben God.” – “Bent u God? Dé GOD?” vraagt de sterveling verder. “Ik dacht dat u er heel anders uitzag!” Een vreemd en fascinerend boek.

De Belgische Crowther won vorig jaar de internationale Astrid Lindgren Memorial Award ontving voor haar gehele oeuvre.Trouw-recensent Bas Maliepaard schreef lyrisch over het ‘kinderboek’: “Net als in ‘Kleine Dood en het meisje’ werkt ze een groot, beladen thema ontwapenend eenvoudig uit, zonder het te banaliseren. Aan de oppervlakte vertelt ze een concreet verhaal, maar daaronder blijft het raadselachtig en voor meerdere interpretaties vatbaar.”

Doorgaan met lezen “Kleine Man en God: prachtige kindertheologie”

Boeken

De intrede van Christus in Brussel: Hij woont onder ons

Christus komt terug op aarde. En omdat Gods wegen ondoorgrondelijk zijn, heeft Hij de Brussel verkozen om te verschijnen. De langzaam oplopende spanning in de Belgische hoofdstad heeft een opmerkelijk effect op de inwoners. Langzaam bemerken zij dat Hij eigenlijk al lang in hun midden is.

Dimitri Verhulst bekend van romans als De laatste liefde van mijn moeder en De zeven laatste zinnen geeft in zijn laatste roman een messcherpe en soms zelf cynische beschrijving van de situatie van onze samenleving. Want België staat gemakkelijk voor het gehele Westen. De naamloze hoofdpersoon van De Intrede analyseert – feitelijk een grote monoloog interieure – de sombere staat van onze samenleving: de criminaliteit, de vervreemding, het vandalisme, de onverschilligheid, de vreemdelingenhaat, het racisme en het blijvende onvermogen om een samenleving te creëren met een sprankje hoop.

Doorgaan met lezen “De intrede van Christus in Brussel: Hij woont onder ons”