“Het is de spectaculairste restauratie ooit voor het Catharijneconvent,” aldus een zeer enthousiaste conservator Annabel Dijkema tegenover RTV Utrecht. Het gaat om de restauratie van een paneel uit 1425, waarop de gekruisigde Christus te zien is, in volle menselijke glorie. Dijkema legt uit: “Het schilderij is zo bijzonder omdat er zoveel details in zitten. Eén van de mooiste details is de beharing op het lichaam van Jezus en dan vooral het schaamhaar en het haar rond de tepels. Heel fijn en heel gedetailleerd getekend.” Geïnteresseerden kunnen van 15 tot en met 18 september het laatste gedeelte van de restauratie live meemaken.

Het lijkt voor de geïnteresseerde buitenstaander misschien een beetje raar: mensen die zo opgewonden raken van een beetje geschilderd schaamhaar. En ook ik moest de kop van het originele bericht tweemaal lezen voor ik begreep waar het om ging. De conservator gaat het natuurlijk om het artistieke genie dat in de 15e eeuw op zulke fijnzinnige manier de menselijke anatomie kon weergeven op schildersdoek. Voor de gemiddelde museumbezoeker gaat het waarschijnlijk meer om de combinatie tussen schaamhaar en Christus, die je niet elke dag tegenkomt.

Heilige voorhuid

Wat niet veel mensen weten, is dat de rooms-katholieke traditie een rijke verzameling verhalen kent rond de schaamstreek van haar Verlosser, en dan met name Jezus’ voorhuid, in het Latijn de praeputium Domini genoemd. Volgens apocriefe verhalen zou dit bijzondere stukje huid na Jezus’ besnijdenis bewaard zijn en in handen van Maria Magdalena gevallen zijn. Wellicht een idee voor Dan Brown.

Er zijn dan ook bijna twintig kerken in Europa die dit allerbijzonderste relikwie zeggen te bezitten. De voor ons bekendste daarvan is de O.L.Vrouwekathedraal in Antwerpen, die het preaputium in bezit zou hebben gekregen dankzij Godfried van Bouillon, die tijdens de Eerste Kruistocht Jeruzalem veroverde en het kleinood terug naar huis stuurde. Helaas maakte de beeldenstorm van 1566 een einde aan de verhalen: het verdween uit te geschiedenis.

Bruidsmystiek

Het stukje huid speelde ook een rol in de middeleeuwse bruidsmystiek. Vele zusters en mysticae vertelden over hun ‘bruidsnacht’ – de nacht na hun inkleding in de orde – en de rol die het praeputium daarin speelde. Onder andere verklaarde de H. Catharina van Siena, in 1970 door Paulus VI tot kerkleraar benoemd, dat zij een voor anderen onzichtbare ‘trouwring’ droeg gemaakt van Christus’ voorhuid.

In de latere middeleeuwen leidden het bestaan van een dergelijk object tot stevige theologische discussies. Sommigen beweerden dat de voorhuid wel degelijk in onze tijd kan bestaan, aangezien het zich als enige onttrokken zou hebben aan de verrijzenis op de derde dag, terwijl andere theologen dit juist aangrijpen om tegen te pleiten: het object zou samen met Christus verrezen en ten hemel opgenomen zijn, samen met de rest van Zijn lichaam.

Hoe het ook zij: devotie kent haar eigen wegen en volgt haar eigen logica.

Foto: RTV Utrecht
Bron: MediaKathedraal.nl