De stichting We Gaan Ze Halen heft zich op en gaat zich kapot schamen. Zo zeggen initiatiefnemers Rikko Voorberg en Johannes van den Akker in hun slotverklaring. De belangrijkste vraag is echter wat de actie nu voor concrete vluchtelingen in Nederland of Griekenland heeft opgeleverd, en die vraag blijft angstvallig onbeantwoord.

‘We Gaan Ze Halen’ schaamt zich kapot

“Tink, We Gaan Ze Halen heft zichzelf op. De grenzen zijn potdicht. De wetten en het systeem zijn meedogenloos. Als burger kan je niets meer doen. Dus we kúnnen niemand halen. We geven op. En schamen ons kapot,” schrijft kunstenaar Tinkebell in een opinie voor Joop over haar het initiatief van twee Amsterdamse vrienden.

‘We kunnen niemand halen’

We kunnen niemand halen, is de conclusie van het tweetal. Terwijl de twee vooraf wisten, dat het politiek geen haalbare kaart was, de actie illegaal en daarmee vooral een symbolische daad die sympathie kan hebben en ook kreeg. Ergens in het mediageweld noemt Rikko Voorberg (dominee en theatermaker) de actie ‘een geregisseerde wanhoopsdaad’ – een uitspraak in tijden van de hoop dat het licht der wereld, het Kerstkind, op de wereld komt.

Laten we even teruggaan naar 2018. Twee geëngageerde reli-Amsterdammers roepen in de ether dat ze vluchtelingen gaan halen nadat ze met hun eigen ogen de mensonterende situatie in Moria zagen. Resultaat van Fort Europa.Een eerste stap: met een kolonne auto’s naar het Binnenhof.

Dat mislukt. De helft komt opdagen. Enkel worden als symbolische daad van verzet haastig zelfgemaakte nummerplaten op het Plein gelegd. Een kunstzinnig mozaiek heet het/ Met de kennis van nu hadden Rikko en zijn vrienden beter wat boze boeren kunnen optrommelen. Later lieten de actievoerders weten dat de actie symbolisch en ludiek is, en dat het niet realistisch is om vluchtelingen echt per automobiel uit Griekenland te halen. (EO Visie, 30 november 2016).

Vervolgstap: ze kopen een oude bus en gaan 150 vluchtelingen uit Griekenland halen. Met Kerst. De heilige Geest blijkt geen goede autotechnicus: net buiten vertrekpunt Eindhoven heeft de bus panne en een paar kilometer verderop, in de buurt van Duisburg, komt de bus definitief tot stilstand. Dan maar met auto’s verder. Over de uitlaatgassen die 50 auto’s van en naar Athene veroorzaakt hebben, hoor je ze weer niet. Latere stappen: congressen en petities (de bus was inmiddels gerepareerd) die ook geen beweging brengen in het complexe pan-Europese probleem.

Geen concreet resultaat

Dus stopt de stichting. Opmerkelijk is dat geen enkel concreet resultaat vermeld wordt voor het hoofddoel dat de stichting had: relocatie van de vluchtelingen. Heeft de stichting iets anders opgeleverd dan het verplaatsen van lucht of slaapt er nu ten minste één vluchteling in Nederland of Griekenland er beter van? Vragen van ons op Twitter blijven onbeantwoord, of de twee bestuursleden draaien eromheen. De vraag welke vluchteling nu echt is geholpen, 12 uur later, nog steeds niet beantwoord. Tot nu toe reageren de twee bestuursleden met flankaanvallen, verwijzingen of omtrekkende bewegingen.

Dat laat het demasqué van de actiegroep zien. Is de situatie van ook maar 1 vluchteling op Lesbos is verbeterd door We Gaan Ze Halen? Wat hebben ze bereikt? Dat zou je dan toch in je persverklaring zetten? (Behalve de conclusie dat een brief bezorgen in Griekenland met je eigen auto sneller gaat, dan een brief posten met Tante Pos.)

Zoals vaak met brieven aan regeringen, blijft deze onbeantwoord. Zeker als je ze op de dag voor Kerst aflevert en verwacht op één van de Kerstdagen een persoonlijke toelichting te krijgen. Echter, zo naïef schatten we het gereformeerde tweetal niet in: het lijkt hen ook en misschien vooral om het effect te gaan. Dat is ook wat ze nu beweren. Het ging hen van begin af aan om de problematiek op de kaart te zetten, niet om concrete mensen te helpen. We vragen af of alle geldschieters, groot en klein, dat van tevoren ook zo helder voor ogen hadden.

Verkeerd schaakbord

Helaas voor hen schaken ze op het verkeerde schaakbord. De schrijnende vluchtelingenproblematiek in Europa speelt zich op meerdere borden af: sociaal-maatschappelijk (van een individuele vluchteling tot het algemene publiek), politiek (vluchtelingen-organisaties, Europese politieke partijen, regeringen) en media (waarmee je de andere twee kunt beïnvloeden) zijn wel de drie belangrijkste.

We Gaan Ze Halen heeft op 2 borden gespeeld: de politiek en de media, van oudsher nauw aan elkaar verwant. Daar hebben ze geen hol bereikt, behalve tijdelijke wereldwijde pers (en hulde daarvoor past) en een petitie waar de Nederlandse politiek niets mee deed (behalve opbergen in het parlementaire archief). Dat is ook te begrijpen: De actiegroep heeft geen enkele autoriteit of organisatie die op dat podium van invloed kan zijn. Daarvoor moet je bij clubs als UNHCR zijn.

Op het belangrijkste schaakbord om verbeteringen in het vluchtelingenbeleid weigert woordvoerder Johannes van den Akker publiekelijk te reageren. Wel nodigt hij ons uit voor een persoonlijk gesprek. Dat willen we best, maar maak nou eens publiekelijk duidelijk wie is geholpen. En daarmee blijft het vooralsnog een symbolische stichting met een symbolische wanhoopsdaad met een vluchtig resultaat.

Na de ophef(fing)

De timing van de opheffing is overigens vlekkeloos: vlak vóór de Veertigdagentijd, die komende Aswoensdag begint. Dat is voor christenen de tijd van retrospectie, ingetogen naastenliefde en de hoopvolle voorbereiding op Pasen. Dat kan heel goed met Matteüs 6,1-4 (Willibrordvertaling, we blijven immers katholiek):

Denkt er om: beoefent uw gerechtigheid niet voor het oog van de mensen om de aandacht te trekken; anders hebt gij geen recht op loon bij uw Vader die in de hemel is. Wanneer gij dus een aalmoes geeft, bazuin het dan niet voor u uit, zoals de huichelaars doen in de synagoge en op straat, opdat zij door de mensen geprezen worden. Voorwaar Ik zeg u: Zij hebben hun loon al ontvangen. Als gij een aalmoes geeft, laat uw linkerhand dan niet weten, wat uw rechter doet, opdat uw aalmoes in het verborgene blijve en uw Vader, die in het verborgene ziet, zal het u vergelden.

Eens kijken waar de twee met Pasen mee komen.

Misschien wel met een nieuw plan, dat meer doet dan lucht verplaatsen, dat concrete mensen gaat helpen op basis van een helder, realistisch en weldoordacht plan dat de complexiteit van de realiteit honoreert, in plaats van profetisch te oreren. Want dat is goedkoop. En voor goedkoop, komt geen vluchteling een verblijfstatus en verhuist geen vluchteling van een tentje naar een fatsoenlijk huis.

Rikko identificeert zich als een (we citeren even Franks recensie van Rikko’s boek, nog altijd actueel) woedende profeet die het onrecht aanklaagt. Dat staat echter in schril contrast met Voorbergs eigen schets van zijn eigen leven in Amsterdam, dat hipsterdom ademt. Hij koopt avocado’s bij zijn favoriete groetenboer op de Amsterdamse mark. Hij zet een heerlijke cappuccino inclusief een vormpje in de melk. Om zijn zenuwen de baas te worden gaat hij een boek lezen, of drinkt hij een glas whiskey. Hij rijdt in een oud Eendje. Hij spreekt over zijn eigen idealen als ‘met de poten in de modder staan’.

Het is allemaal moeilijk te combineren met zijn voortdurende pleidooi om de armen en vertrapten in deze wereld nu eens eindelijk echt te gaan helpen. Tekenend is ook de reactie van Tinkebell als Voorberg, door haar aangevuurd, met een groep naar Lampedusa wil gaan om daar daadwerkelijk de vluchtelingen te gaan helpen. Als puntje bij paaltje komt, zegt ze af wegens – en ik citeer maar – ‘werkzaamheden’. Het zijn, zoals Herman van Veen dat noemt, ‘praatjes voor de vaak’. En Rikko’s woede verdient een waardiger doel.

Bron: Samen met Eric v.d. Berg, Mediakathedraal.nl.