Opinie-artikelen

Toen de kerstman het kerstkind wiegde…


Je vindt in het seculiere kerstfeest nog altijd een heleboel elementen terug die niet ver staan van de boodschap van Kerst. Je moet alleen even beter kijken. Kerstmis betekent voor de meeste Nederlanders vooral een gezellig familiefeest met overvloedig voedsel en dure cadeautjes onder de boom. Voor veel belijdende christenen is deze kerstvervlakking een doorn in het oog: het kerstfeest gaat toch over de geboorte van het kerstkind, de menswording van God in Jezus Christus. Maar veel Nederlanders denken bij kerstmis eerder aan die gezellige Coca-Cola-kabouter dan aan het kerstkind in de kribbe, eerder aan de met lichtjes versierde winkelstraten dan aan de ster van Betlehem. Niettemin is die kerstman met zijn arrenslee wel heel interessant.

coca cola truck.JPG

De moderne kerstman is ontstaan uit een mengeling van talloze verhalen en mythes, meegenomen door de Europese emigranten naar Noord-Amerika. De naam Santa Claus, de ‘heilige Klaas’, is een verbastering van onze eigen Sinterklaas of Sint-Nicolaas. De cadeautjes die de kerstman brengt via de schoorsteen, lijken ook als twee druppels water op onze sinterkaasgebruiken.

Coca-Cola-reclame

De Noordpool als woonlocatie en zijn leger aan elfjes en/of kaboutertjes komen uit Germaanse sagen over vriendelijke geesten die rond de jaarwisseling de mensen bijstaan. De namen van de rendieren komen uit het gedicht ‘A visit from Saint Nicholas’ uit 1823. Daar zat het beroemdste niet bij: Rudolf, inclusief zijn bekende rode neus, komt uit een kinderboek uit 1939 dat zijn naam draagt.

Father Christmas ziet eruit als een dikke man met een lange, witte baard, rode jas en broek met wit bont afgezet, twee zwarte laarzen en een rode puntmuts. Deze uniforme uitdossing is het resultaat van een uitgekiende Coca Cola-reclamecampagne, in de jaren dertig opgezet door een zekere Haddon Sundblom. Hij kende de Europese kerstmanverhalen door zijn uit Zweden afkomstige familie. Hij wordt beschouwd als de geestelijke vader van de kerstman als een van de moderne superhelden van de Verenigde Staten.

Dat succes beperkte zich niet tot het Noord-Amerikaanse continent. Toen na de Tweede Wereldoorlog de Amerikaanse cultuur zich definitief tot wereldwijde leitkultur ontwikkelde, vertrok de vrolijke, rode Coca-Cola-kabouter naar alle delen van de bekende wereld. Nu behoort de kerstman tot de meest universeel herkende figuren ooit. En nog steeds worden we elk jaar overspoeld met de kerstvrachtwagenreclame. In vette Amerikaanse kleuren gaat een burgerlijk gezinnetje van vader, moeder, zoon en dochter naar buiten – in de sneeuw natuurlijk – om zich te laten betoveren door de pracht en praal van een konvooi Amerikaanse trucks, die in opdracht van de kerstman de wereld moeten voorzien van frisdrankjes.

Concurrentie

In Nederland moest de Amerikaanse kerstman met twee andere ‘helden’ concurreren. De eerste is natuurlijk zijn eigen ‘grootvader’ Sinterklaas. De tweede concurrent is het kerstkind in de kribbe. Christenen vinden het over het algemeen niet heel prettig dat de aandacht rond de kerstdagen uitgaat naar een fictief mannetje uit het hoge Noorden, in plaats van naar de geboorte van Jezus in de stal van Betlehem. De kerstman is dan een van de vele gestalten van het oprukkend secularisme.

Aan de andere kant hebben steeds meer Nederlanders meer met het verhaal over Rudolf en zijn rode neus dan met het oude religieuze feest. Tegenwoordig is kerstmis bij uitstek een familiefeest, nog steeds met kerstbomen en ballen, maar zonder kerstkind. Het is een feest waarop gezinnen en families bij elkaar komen, zeker als de familieleden ver uit elkaar wonen. Hierin gaat kerstmis lijken op – het eveneens Amerikaanse – Thanksgiving, dat ook christelijke wortels heeft. Het is een feest van saamhorigheid, gezelligheid en huiselijkheid. Voor families met de nodige spanningen betekent dit nieuwe kerstfeest natuurlijk een nieuwe bron van stress en spanningen.

Gezellige man

De hang naar en behoefte aan gezelligheid en intimiteit is terug te vinden in de kerstmanmythologie. De kerstman is een wijze, gezellige, oude man, die ieder mens kent in het diepst van zijn gedachten en wensen. De kerstman weet altijd haarfijn wat je nu echt graag wilt: je ouders terug bij elkaar, vrede in de familie, een nieuwe baan. Even een moment rust en aandacht in een hectische wereld die je van sportzaal naar vergaderruimte naar cocktailparty sleept.

En hiermee is de cirkel op een bepaalde manier rond en geven kerstkind en kerstman elkaar een hand. ‘Vrede op aarde aan alle mensen van goede wil’, is niet alleen de bekende kerstbede uit de bijbel, maar is ook de achterliggende boodschap van onze kerstwensen, kerstkaarten, kerstdiners en kerstverhalen. Christus wordt de Vredevorst genoemd, naar wie de door oorlogen en conflicten geteisterde wereld in verlangen uitziet.

Ook de kerstman, vleesgeworden symbool van vriendelijkheid, komt vrede brengen. Daarom steken we lichtjes aan in de winkelstraten. Daarom halen we een kerstboom in huis. Daarom luisteren we elk jaar naar een kwelende Carey die nog steeds zingt dat ze alleen jou als kerstcadeau wil.

De reclametruck van Coca-Cola brengt geen gekoelde frisdranken, maar gedachten van vrede, veiligheid en geborgenheid. En de kinderen die er vol verwondering naar staan te kijken, roepen bij volwassenen een diep verlangen op – naar die vroegere naïviteit, naar een tijd dat je nog geloofde dat het kon: een wereld zonder ellende.

Inmiddels zijn we ouder, en wijzer, en cynischer. Maar even niet op kerstavond, als de oude kerstman het pasgeboren kind op schoot neemt en hem zacht in slaap wiegt.

Bron: Nederlands Dagblad

Advertenties