Games met robots laten ons het mens-zijn ontdekken


Soms zijn games gedachte-experimenten over hoe de wereld eruit ziet. Zo leveren games met robots vragen op die de gamer iets leren over wat het is om mens te zijn. Net zoals in de middeleeuwen werd nagedacht over engelen.

Google presenteerde recent twee robots die samen een geheimtaal hadden ontwikkeld die door niemand was te kraken; zelfs niet door een andere computer. Wereldberoemd wetenschapper Stephan Hawking en superondernemer Elon Musk schreven in 2015 een open brief waarin ze waarschuwden voor de gevaren van artificiële intelligentie (A.I.).

Deze kunstmatige hersens zijn mateloos intrigerend, maar een beetje vreeswekkend: dadelijk nemen ze de macht over. Of misschien besluiten ze in hun robotgeheimtaal wel dat de wereld beter af is zonder mensen.

Diezelfde fascinatie zit ook in onze videogames en films. Artificiële intelligenties zijn populair als digitale dictator of juist als een bijna-menselijke vriend. Koning van die eerste categorie is ongetwijfeld GLaDOS, de A.I. uit de twee Portal games (2007 en 2011), erfgenaam van HAL9000 uit Stanley Kubricks film 2011: A Space Odyssey (1968).

Aan de andere kant staan robots die verdacht veel op mensen lijken. We kennen uit films ‘Data’ uitStar Trek: The Next Generation (1897 – 1994), Andrew uit Bicentennial Man (1999) en Sonny uit I, Robot (2004). Bij games zien we robots met menselijke trekken, zoals TOM uit The Turing Test (2016), de naamloze A.I. uit The Talos Principle (2014), de synths uit Fallout 4 (2015) of de geth uit de Mass Effect series (2007-2012).

Allemaal aimabele en melancholische wezens op zoek naar hun eigen identiteit ergens tussen machine en mens in. Ze willen allemaal zo graag een ‘echt mens worden’, of althans zo behandeld worden. Het zijn 21e-eeuwse varianten van Pinokkio, het houten mannetje van journalist Carlo Collodi dat zo graag een gewoon jongetje wilde worden. In zekere zin zijn deze robots en kunstmatige intelligenties de engelen van het computertijdperk. Niet dat ze boodschappen overbrengen van een superwezen in the cloud, maar als gedachte-experimenten. Middeleeuwse filosofen en theologen waren verzot op speculatieve discussies over engelen: welke taal ze spreken, wat ze wel en niet weten, of ze een lichaam hebben of niet, enzovoorts. Dat klinkt vreemd voor de hedendaagse mens wellicht, maar het ging de wetenschappers niet om de engelen, maar om de mens zelf.

Een engel lijkt in vele opzichten heel erg op een mens. Maar op subtiele punten zijn er ook belangrijke verschillen. En net in die verschillen wordt duidelijk wat het betekent om mens te zijn. Mensen hebben taal nodig om te kunnen communiceren. Engelen niet. Mensen hebben een lichaam nodig. Engelen niet. Taal en lichamelijkheid zijn dan ook zaken die ons mens-zijn definiëren. Hetzelfde is aan de hand met de robots uit onze games.

Oeroude vraag

In The Talos Principle wordt een A.I. net zo lang in een virtuele simulatie gehouden totdat hij ‘ongehoorzaam’ wordt aan zijn eigen programma. Pas dan krijgt hij een fysiek lichaam om de wereld te verkennen. In The Turing Test probeert computerprogramma TOM – met enig succes – hetzelfde te doen, te ontsnappen aan de beperktheid van zijn bestaan. De synths uit Fallout 4 zijn gekweekte organische robots, die door hun menselijke scheppers als inferieure slaven worden misbruikt. In Mass Effect begint de oorlog tussen scheppers Quarians en hun robotslaven genaamd Geth met de vraag van een van de robots: ‘Heeft deze unit een ziel?’

Nieuwsgierigheid, grenzen overschrijden, de zucht naar vrijheid en erkenning, het zijn inzichten in het eigen menselijk bestaan. De A.I.’s helpen de gamer stil te staan bij wat het betekent om werkelijk mens te zijn, in de spiegel van datgene (of diegene) die de mens het dichtst benadert. Vroeger was dat een engel. En nu kijkt een robot ons aan en stelt onze eigen oeroude vraag: wie ben ik?

Bron: Nederlands Dagblad

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s