De wraak van Jeroen Bosch


Afgelopen weekend stortte de Pearl Opticien in de Bossche binnenstad in. Niemand weet nog precies waarom, maar tot een half uur van tevoren waren bouwvakkers bezig het pand klaar te maken voor een verbouwing. Als door een Godswonder zijn er geen gewonden te betreuren. Ook staan de aanpalende panden nog overeind, waaronder De Kleine Winst. De winkel verkoopt toeristische en religieuze pluralia, maar staat vooral bekend als de plek waar Jeronimus Bosch zijn atelier zou hebben gehad. Heilige grond dus voor de Bosschenaren.

Gelukkig kan Bosch zelf, die op zijn standbeeld op dezelfde Markt staat, de ravage niet aanschouwen: hij staat er met zijn rug naartoe. Toch fluisteren de vrome Bosschenaren onder elkaar dat Jeronimus er wel de hand in kan hebben gehad. Daar zijn verschillende redenen voor aan te geven. Ten eerste is daar de grote lichtshow die volgende week was gepland, over het leven van Bosch, geprojecteerd op precies deze huizenrij. Intrigerend detail: de show zou eindigen met de symbolische ineenstorting van precies de twee panden die nu tegen de vlakte liggen. Kan geen toeval zijn, zeggen de Bosschenaren dan. De tweede reden is dat de eigenaar van De Kleine Winst koppig blijft weigeren zijn pand open te stellen voor archeologisch onderzoek naar Jeronimus’ atelier. Jeronimus was een groot schilder, maar mikken is wellicht niet zijn beste kant.

Media all over the place

De media waren dit weekend all over the place. Natuurlijk Omroep Brabant was ter plaatse, maar zelfs het NOS journaal van 8 uur opende met de ravage. Burgemeester Rombouts werd geïnterviewd, net als de eigenaar van Pearle, en enkele bezorgde Bosschenaren die iets over de lange arm van Jeronimus mompelden. Zelf zat ik – als bijna-Bosschenaar – aan de buis gekluisterd. Maar ergens tijdens de persconferentie van de stoïcijnse burgervader overviel me een knagend gevoel.

In Den Bosch stort een oud pand in (1637 da’s best oud). Er vallen geen slachtoffers (gelukkig). Maar de hele nationale journaille is in rep en roer, en het Bossche leven valt even helemaal stil. Lichtshows worden uitgesteld. Dat kost miljoenen voor de organisatoren. Het Boschjaar heeft een serieuze klap gekregen. Allemaal waar. Maar in Syrië en Irak storten dagelijks tientallen huizen in. Door bommen geworpen door onze eigen vliegtuigen, en de vliegtuigen van onze internationale ‘partners’, van Amerika tot en met Rusland. En bij al die bombardementen op woonhuizen, Rode Kruis-ziekenhuizen, gebedshuizen en markthallen vallen gewonden, zwaar gewonden vaak, en doden. Heel veel doden.

Nieuwswaarde

Ik kon het contrast niet van me af zetten: die enorme mediabelangstelling voor een in elkaar stortend pandje zonder slachtoffers versus de enorme hoeveelheid slachtoffers (doden, gewonden, vluchtelingen) aan de andere kant van de wereld, waar een Derde Wereldoorlog zich langzaam lijkt te gaan ontrollen. Natuurlijk is dat best begrijpelijk, uit menselijk oogpunt. Nieuwswaarde = aantal slachtoffers x de omgekeerde afstand. Met andere woorden: de nieuwswaarde wordt bepaald door de gruwelijkheid van de ramp (afgerekend in doden en zwaargewonden) en de ‘dichtbijheid’ van de ramp. Zo is een treinramp met vijf doden in China minder nieuws dan een ontspoorde trein bij Dalfsen met ‘maar’ één dodelijk slachtoffer. Het woord ‘maar’ doet in deze context bizar aan, elke dode is er één teveel.

Maar toch, maar toch, het blijft een intrigerend ding, nieuwsselectie. De media hebben een zware verantwoordelijkheid om de wereld in hapklare brokken aan ons te presenteren. Informatie, duiding, analyse, opinie, het hoort er allemaal bij. En die brokken moeten niet te groot zijn, anders verslikken we ons erin. Ook kunnen we niet alle brokken tegelijk aan (en is papier en zendtijd beperkt), dus moet er voor ons gekozen worden. Journalisten bepalen die selectie: welke rampen krijgen we wel en niet te zien? En krijgen we alleen ‘slecht’ nieuws te zien, of lezen we ook over alles wat mooi en goed is in deze van oorlog verscheurde wereld?

Venster op de wereld

De professionaliteit van de journalist ligt op vele vlakken. Het nieuws moet zo objectief mogelijk gebracht worden (voor zover dat bestaat: objectief nieuws), van alle kanten belicht. Maar de grootste verantwoordelijkheid ligt wel bij de selectie van het nieuws. Journalisten kunnen bepalen wat wij wel en niet weten. Journalisten kunnen bepalen waarover aan de koffieautomaat en in de talkshows wordt gesproken. Journalisten bepalen voor een zeer belangrijk deel hoe wij over de werkelijkheid waarin wij leven, nadenken. Als geen enkele journalist een massaslachting in Nairobi meldt, bestaat die slachting niet voor ons. Wel voor de mensen zelf uiteraard, dat is juist deel van de dramatiek.

Jeroen Bosch is bekend geworden om zijn duivelse schilderijen: de binnenkant van de mens is ineens aan de buitenkant zichtbaar. Als we dan toch in een manipulerende Bosch moeten geloven, aan een briljante, heilige binnenste-buiten-keerder, misschien houdt hij ons dan wel een spiegel voor. Een gapend gat in de muil van de historische Bossche binnenstad verwijst dan over zichzelf heen, en van zichzelf af, naar de tandeloze onschuldigen aan de andere kant van de wereld.

Bron: Tilburg Cobbenhagen Center blog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s