Cobbenhagen

David Lazarus Bowie


Bowie is niet meer. Een van de grootste popidolen van de 20e overleed begin deze week aan de gevolgen van kanker. Vlak voor zijn dood maakte Bowie nog een studio-album, Blackstar, met daarop het nummer ‘Lazarus’. Volgens fans en critici wereldwijd bezingt Bowie in dit nummer zijn aanstaande dood, een indruk waaraan niet valt te ontkomen bij het zien van de bijbehorende videoclip. Bowie ligt in een ziekenhuis, kennelijk op zijn sterfbed, verband om zijn hoofd, met kralen als ogen. Identificeerde Bowie zich met de Bijbelse figuur van Lazarus? En zo ja, met welke van de twee Lazarussen dan?

Spiritueel zoeker

Bowie is een spirituele zoeker. Boeddhisme, satanisme en christendom hadden achtereenvolgens zijn belangstelling, maar nergens kon hij zijn spirituele rust vinden. Toch was het Bowie die in 1992 tijdens de Freddie Mercury Tribute Concert for Aids Awareness, publiekelijk het Onze Vader bad, voor een publiek van 72.000 toeschouwers in het Wembley Stadion in Engeland. Niemand had dit verwacht, zelfs zijn bandleden niet. Bowie had het ook niet tijdens de repetities gebeden. Het lijkt op een spontane handeling van devotie. En de 72.00 toeschouwers van het stadium zijn muisstil.

Lazarus

In de clip ‘Lazarus’ vinden we een zichtbaar oude David Bowie. Hij ligt in een erg ouderwets ogend ziekenhuis, in bed, met een even gedateerd aandoend ziekenhuishemd. Hij houdt wanhopig de dekens in zijn handen. Zijn ogen zijn verdwenen achter een groot verband. En op de plaats van zijn ogen zijn kralen exemplaren geplakt. Onder het ziekenhuisbed houdt een vrouw zich verborgen. Ze tast voorzichtig naar boven, naar het lichaam van Bowie. Bowie probeert zich trillend op te richten terwijl hij zingt: Look up here, I’m in heaven / I’ve got scars that can’t be seen / I’ve got drama, can’t be stolen / Everybody knows me now.

Doodskleed

Daarna staat hij recht op naast zijn bed. Bowie draagt nu een zwart doodskleed. Hij grijpt een vulpen en begint met veel pathos driftig te schrijven. De jonge vrouw onder het bed begint hem met haar vinger te wenken: kom dichterbij. En uiteindelijk, als het schrijven niet meer lijkt te lukken, wordt Bowie door een onzichtbare kracht ruglings een houten kast getrokken. Zijn kleding is nu een combinatie van het witte ziekenhuishemd en het zwarte doodskleed. En hij zingt: This way or no way / You know, I’ll be free / Just like that bluebird / Now ain’t that just like me.

Testament

Een eerste interpretatie dient zich ogenblikkelijk aan. Aan de ene kant treffen we een doodzieke Bowie aan, aan het einde van zijn krachten, opgegeven door de artsen, wachtend op het onvermijdelijke einde. Aan de andere kant zien we de manische artiest aan de gang, die tot op het allerlaatste moment wil doorgaan met scheppen, net zolang tot de dood hem definitief overmeesterd. De dood loert onder het ziekenhuisbed en tast naar haar prooi. Ze wenkt hem naderbij, zelfverzekerd dat ze zal krijgen waarvoor ze is gekomen.

Bowie kan de dood nog even weerstaan en pent nog snel enkele laatste woorden op papier. Wat Bowie schrijft is niet te lezen, maar het voelt in de context van Bowie’s naderende dood, alsof Bowie zijn testament aan het schrijven is, dat is, dit lied ‘Lazarus’ zelf. We horen Bowie’s testament, terwijl we naar het schrijven ervan kijken. Een schitterende gewaarwording.

Tweemaal Lazarus

De titel van het lied ‘Lazarus’ is in deze context natuurlijk ook veelzeggend. In eerste instantie valt dan te denken aan de bekendste nieuwtestamentische figuur met deze naam: Lazarus, de broer van Maria en Martha uit het Johannesevangelie (hoofdstuk 11). Lazarus is overleden, maar zijn zussen zijn er van overtuigd dat Jezus hem uit de dood kan doen opstaan. Als Jezus eindelijk bij het graf aankomt, is hij diepbedroefd en wekt Lazarus daadwerkelijk op. Met zijn doodskleren en –zwachtels komt Lazarus het graf uit. Bowie lijkt wel wat op deze Lazarus met zijn witte ziekenhuishemd en zwarte doodskleed. Toch voelt het scheef: Bowie is niet tot leven gewekt, zijn graf blijft dicht. En dat wist de oude rocker zelf ook wel.

Maar er is een andere kandidaat voor de titel van Bowie’s laatste nummer. In het Lucasevangelie (hoofdstuk 16) is ook sprake van een Lazarus. Nu gaat het om een bedelaar die aan de poort zit van het huis van een zeer rijke man. Op een gegeven moment sterven beiden, Lazarus en de rijke man. Lazarus wordt door de engelen naar Abrahams schoor gebracht (in de hemel), maar de rijke man daalt af naar het dodenrijk Hades. Dan ontspint zich een dialoog tussen de twee, waarbij de rijke vraagt om alsjeblieft terug te mogen keren naar de aarde om zijn familie te waarschuwen niet dezelfde fout te maken als hij deed. Dit wordt hem echter niet toegestaan.

Een vergelijking tussen de tweede Lazarus en Bowie is ook niet zonder problemen. Bowie mag dan best gehoopt hebben om in het hiernamaals gelukkig te worden, maar je kan toch niet zeggen dat de popster zijn leven in armoede heeft moeten slijten. Toch is de eerste regel van ‘Lazarus’: ik ben in de hemel. Net als de Luciaanse Lazarus.

Besluit

Wat Bowie ook precies mag hebben geïnspireerd tot het schrijven van zijn lied en het schieten van de bijbehorende clip zal misschien altijd wel in raadselen gehuld blijven. Wellicht gaat het wel om een combinatie tussen de twee Bijbelse figuren. Bowie wilde wellicht – net als de ene Lazarus – opgewekt worden uit de dood, of zelfs aan de dood ontsnappen. Tegelijkertijd meldt Bowie zich over de grens van zijn eigen leven bij zijn fans: ik ben niet dood, ik ben in de hemel, net als de andere Lazarus. Hoe het ook zij: een fascinerend stukje theologie in een niet alledaags lied.

Bowie, requiescat in pace.

Bron: Blog Cobbenhagen Center

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s