The Green Patriarch


Paus Franciscus verraste de wereld in juni 2015 met zijn milieu-encycliek Laudato Si’. Met een verwijzing naar het beroemde Zonnelied van zijn titelheilige Franciscus van Assisi, vestigde de paus de wereldwijde aandacht (wederom) op de dreigende klimaatcrisis. Anders dan zijn roemruchte voorgangers als Al Gore en Clinton, koppelde Franciscus de klimaatcrisis aan de onrechtvaardige verdeling van rijkdom en welvaart in de wereld. In de sociale leer van de r.k.-kerk gaan ecologische en sociale rechtvaardigheid hand in hand, en moeten ze ook tegelijk worden aangepakt.

In dit illustere rijtje van (christelijk geïnspireerde) klimaatijveraars behoort ook Bartholomeus I te worden toegevoegd. De huidige aartsbisschop van Constantinopel en Oecumenisch Patriarch van de Oosterse Kerken staat bekend onder bijnamen als ‘de groene paus’ of ‘de groene patriarch’.[1] In 2002 ontving hij de Sophie Prize (genoemd naar de wereldberoemde roman van Jostein Gaarder, Sophie’s World). In 1997 al ontving Bartholomeus de Congressional Gold Medal, een van de hoogste Amerikaanse onderscheidingen. In beide gevallen was de reden dezelfde: zijn inzet voor een milieubewustere toekomst.

In april 2014 bezocht patriarch Bartholomeus ons land op uitnodiging van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland. Volgens mgr. Joris Vercammen, oud-katholiek aartsbisschop van Utrecht, is de relatie tussen deze twee ‘kerkelijke families’ diep. In het boek An Ongoing Conversation (2015) dat uitgegeven werd ter gelegenheid van Bartholomeus’ bezoek aan Nederland, refereert Vercammen aan de in 1987 getekende theologische overeenkomst ‘Koinonia’ en de in 2002 door Bartholomeus opgerichte permanente werkgroep van orthodoxe en oud-katholieken.

Zoals gezegd, de Oud-Katholieken hebben Bartholomeus’ komst niet ongemerkt laten passeren. Onder redactie van Jan Jorrit Hasselaar (voorzitter van de taakgroep Ecologische duurzaamheid van de Raad van Kerken) en Peter-Ben Smit (bijzonder hoogleraar oude katholieke kerkstructuur aan de Universiteit Utrecht) is een schitterend full-colour boek uitgegeven. In de bundel zijn de verschillende toespraken van en tot de patriarch opgenomen, uitgesproken tijdens zijn verblijf in Nederland.

Het boek is chronologisch opgebouwd en volgt als het ware de vijf dagen van Bartholomeus’ reis. Het is opvallend om zoveel hoogwaardigheidsbekleders bij elkaar in één boek te zien figureren. Om maar een paar voorbeelden te geven: de beroemde theoloog John Chryssavgis met een inleiding over de ‘groene patriarch’, rabbijn Awraham Soetendorp, secretaris van de Raad van Kerken Klaas van der Kamp, oud-premier Jan-Peter Balkenende, prof. Gijsbert van den Brink, prof. Erik Borgman, de ambassadeurs van Griekenland en Turkije, en metropoliet Athenagoras van België en Exarch van Nederland en Luxemburg.

De inhoud van de verschillende bijdragen, waarvan veel van Bartholomeus’ hand, geven niet alleen een inkijkje in het hart van een kerkvorst met hart voor de schepping, maar ook in de wereld van de oosters-orthodoxe traditie, die in Nederland vrij onbekend is en daarom voor velen een romantische en exotische geur met zich meebrengt. Tijdens de 8e Quasimodolezing sprak de patriarch over de ‘wonderen van de schepping’: ‘De natuur is een boek, wijd geopend voor iedereen om te lezen en te leren. Elke plant, elk dier en elk micro-organisme vertelt een uniek verhaal, openbaart een wonderlijk mysterie, geeft blijk van een buitengewone harmonie en evenwicht, allemaal van elkaar afhankelijk en elkaar aanvullend.’

Het boek An Ongoing Conversation is geen boek om in een ruk uit te lezen, eerder om er nu en dan in te bladeren en je te vergapen aan een voor ons verborgen wereld van oosterse pracht, om nu en dan een toespraak te lezen die je aan het nadenken zet. Door de vele bezoeken, sprekers en plechtigheden vergt het boek voor de lezer wel een zekere inzet: het is niet altijd even duidelijk waar we nu precies in het programma zijn. Maar dat zijn details. Wie kennis wil maken met deze mooie, eigenwijze ‘groene paus’ doet er goed aan dit boek eens in te zien.

Jan Jorrit Hasselaar en Peter-Ben Smit, An Ongoing Conversation. The Green Patriarch in the Netherlands, Amersfoort: The Old Catholic Church of the Netherlands (2015).

Bron: Nederlands Tijdschrift voor Theologie 69/4 (2015), p 327-328.

[1] Zie: John Chryssavgis, ‘Ecumenical Patriarch Bartholomew: insights into an Orthodox Christian worldview’, in: International Journal of Environmental Studies 64.1 (2007), p. 9- 18.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s