De KNVB zit met zijn handen in het haar vanwege de dodelijke mishandeling van een grensrechter. De samenleving eist maatregelen. ‘Het had voorkomen moeten worden.’ Maar dat kan juist niet: het lijden is niet te voorkomen. Leg je daar maar bij neer.

Een boer in Friesland wordt geïdentificeerd als de moordenaar op Marianna Faanstra. In de media menen experts dat het DNA-onderzoek dat tot zijn arrestatie had geleid, veel eerder had moeten gebeuren. Een grensrechter wordt dodelijk mishandeld bij een potje amateurvoetbal. De KNVB weet niet hoe te reageren en vraagt de samenleving om ideeën. De samenleving antwoordt eigenlijk met één mond: strenger straffen, clubs uit de competitie zetten, enzovoorts. Maar de reactie is ook: dit had niet plaats moeten vinden. De KNVB had eerder moeten ingrijpen, dan was deze tragedie niet gebeurd. Maar ja, ‘achteraf’ is een koe in zijn kond kijken, zei mijn moeder altijd.

Krachtig signaal

Stripheld Anton Dingeman (Trouw, 08-12-12) tekende het zeer treffend afgelopen weekend. Onder de titel ‘weekje van de week: Hoe voorkomen wij geweld dat heeft plaatsgevonden?’ laat Dingeman deskundigen, journalisten en politici aan het woord. Een greep uit de getekende reacties. Ouders en begeleiders moeten hun rol pakken. Krachtig signaal afgeven. Mentaliteitsverandering nodig. Had u niet meer moeten doen, eerder ook? We gaan harder straffen. En de politicus eindigt met ‘Mijn partij wil een verbod op verschrikkelijke gebeurtenissen m.i.v. een week geleden.’

Captain Hindsight

Eerder stelde de populaire Amerikaanse sitecom SouthPark dit politiek correct maar uiterste ineffectief ‘achteraf’-denken aan de kaak. In de aflevering Coon 2: Hindsight (2010) wordt de superheld Capitain Hindsight (‘Kapitein Terugblik’) gepresenteerd. Bij elke ramp wordt deze held te hulp geroepen, zoals bij een brandend huis en een afschuwelijk milieuramp met een olieboortoren in de Golf van Mexico. Hindsight doet eigenlijk niets met de acute rampen. Hij geeft alleen advies, en wel achteraf. Hij vertelt de wanhopige brandweermannen hoe een dergelijke brand voorkomen had kunnen worden. En tegen de olieruimers beurt hij op met een verhandeling over hoe de overheid en het bedrijfsleven deze ramp had kunnen voorkomen. En iedereen is reuze blij met Hindsight en de menigte applaudisseert, terwijl het brandende gebouw instort en de hele golf besmeurd raakt met olie.

‘Achteraf’-denken

Welke spiegel houdt Dingeman en SouthPark onze samenleving voor? Dat ‘achteraf-‘denken slechts een schijnoplossing biedt, een voorlopig schuts tegen onze geschokte gevoelens van onmacht en woede. De realiteit ontsnapt ons, elke dag weer. Mensen sterven, ongelukken gebeuren. Soms had dit te voorkomen geweest, meestal echter niet. Maar zelfs als het voorkoombaar geweest is, maakt het praten daarover de ramp niet ongedaan. We moeten accepteren dat de realiteit ons ontsnapt. We kunnen het kwade in onze wereld niet uitbannen. Niet door wetgeving (achteraf), verzekeringen (vooruit), protocollen of controles.

Erfzonde

De christelijke traditie kent het begrip ‘erfzonde’. In onze samenleving geen populair begrip, weggezet in het museum van het christelijk huis. Maar tegelijkertijd vormt dit begrip een interessant tegenwicht tegen het ‘achteraf’-denken. Het ontslaat ons van onze verplichting alle verantwoordelijkheid op ons te laten, ook met terugwerkende kracht. Het kwaad is niet uit te bannen, en daar moeten we mee leren omgaan. Hoe moeilijk dat ook is.

Dat oude christelijke idee van erfzonde is misschien zo gek nog niet.

Bron: Dit artikel is gepubliceerd op Kerknieuws.nl.