Televisieseries

The White Cowboy: de kerkgangers


The White Cowboy verlost de stad van deprimerende protestanten en uiteindelijk van alle religie. Of schuilt er meer achter de witte gestalte die overal vreugde en gezelligheid komt brengen? Een cultuurtheologische analyse van een tekenfilm.

Gelovigen van allerlei snit en pluimage staan te vaak bekend om hun gestrengheid en serieuze inborst. In de afleveringKerkgangers van de satirische Nederlandse tekenfilmserie The White Cowboy (coproductie van AnimationWorks en de VPRO, vanaf 1998) worden de inwoners van het iconische Wild West-gehucht Bullit Hole City geconfronteerd met deze negatieve kant van de christelijke traditie. De inwoners van Bullit Hole City zijn normaal gesproken verschrikkelijk aardig en tolerant tegen elkaar. De zon schrijnt elke dag en iedereen verdraagt elkaar in liefde en geduld. Gods paradijs op aarde.

Dan op een zekere zondagochtend weerklinken de kerkklokken door de stad. Door de straten marcheert een geheel in het zwart geklede menigte op weg naar de kerk, aangevoerd door een kleine maar fanatieke dominee. In de kerk gekomen zingen de gelovigen deprimerende liederen (‘Honger en ziekte, en dood en verderf’) waarna de fanatieke dominee zijn gemeente een donderpreek geeft die letterlijk het omweer laat losbarsten over het stadje. De steile, sombere stemming van de ontegenzeggelijk protestantse kerkgangers van de meest zware snit, heeft zijn in werking op de gehele stad. Bloemen verwelken, dieren weigeren te eten, alle vermaak lijkt zinloos. De mensen vertellen elkaar moppen om zich staande te houden tegen de invloed van de kerkgangers.

Bundel

Dan komt The White Cowboy de stad ingereden. Geconfronteerd met de kerkgangers besluit hij om drastische maatregelen te nemen. Hij verwisselt de zwarte zangbundels voor witte bundels van eigen makerlij. De gemeente zingt nietsvermoedend de nieuwe liederen die spreken van zon, geluk en gezelligheid in plaats van kommer en kwel. De verbaasde dominee roept uit ‘wat doen we hier nog?’ En alle kerkgangers stromen fluitend en zingend de kerk uit om nooit meer terug te keren. Op de een of andere manier deed deze aflevering me direct denken aan de inquisitorische ijver waarmee sommige clerici de hoopvolle gezangen van Huub Oosterhuis de kerk proberen uit te werken. De witte cowboy sluit de deuren en zegt: ‘De deur kan op slot.’ De voice-over meldt vervolgens dat er nooit meer kerkgangers te vinden waren in Bullit Hole City, maar dat de inwoners dansten en feestvierden, elke dag van hun leven.

Parodie

Natuurlijk is de ‘Kerkgangers’ een parodie op de Protestantse theologie en liturgie in haar alleronmenselijkste variant. Vriendelijkheid en esthetiek zijn ver te zoeken. Er wordt gepreekt over de afgrondelijke zondigheid van de mens. En er worden op hele noten liederen gezongen die je elke lust tot vrolijkheid doet vergaan. Luther en Calvijn zouden het niet gewild hebben, maar het stereotype is toch dat je van Protestanten niet echt vrolijk wordt. En zoals het een goede katholiek betaamd, vind ik een beetje protestanten-bashen best wel grappig.

Vleesgeworden secularisatie

De White Cowboy kan natuurlijk gezien worden als een typisch VPRO-product: als de verlichte held die de mensheid bevrijdt uit de achterlijkheid van hun ‘primitief’ geloven-in-een-hogere-macht. Als hij de kerkgangers de kerk heeft uitgewerkt met zijn vrolijke gezangen, sluit de cowboy de deuren van de kerk, voorgoed. Religie en kerk lijken voorgoed weg uit het leven van de inwoners van Bullit Hole City. De witte cowboy is dan de vleesgeworden secularisatie, of misschien de ideale moderne zinzoeker die bij datgene wat anderen ‘God noemen’ vooral denkt aan de ongerepte natuur of de oneindigheid van het heelal.

Messiaanse figuur

Tegelijkertijd is de cowboy in zijn smetteloze kleren en bijna onmenselijke vriendelijkheid en deugdzaamheid een messiaanse figuur. De White Cowboy komt in elke aflevering de stad binnen, net op het moment dat de zaak hopeloos in het honderd valt. En als hij op humorvolle wijze de zaak geklaard heeft, zegt hij ‘de stad is gered’ en rijdt richting de horizon het verhaal uit. De witte cowboy is een reddende engel, die de vreugde van God komt aankondigen. Zo snel als een Emmauüsganger is hij ook weer verdwenen. Vluchtig komt hij langs, maar laat een diepe indruk achter op iedereen die hij ontmoet.

Eschatologisch figuur

In de episode van de kerkgangers doet deze messiaanse cowboy echter nog meer: hij sluit de deuren van de kerk. Het lijkt een eschatologische wenk. Als de Mensenzoon zal zijn wedergekomen (op een witte wolk of op een wit paard), dan is de kerk niet meer nodig, noch de sacramenten, noch priesters, dominees of gelovigen. God zal alles in allen zijn. De White Cowboy die de deuren van de kerk sluit omdat Gods vrede en liefde vanaf dat moment overal in het dorp te vinden zijn, lijkt een belofte voor de gehele wereld.

Bron: Dit artikel is gepubliceerd op GoedGelovig.nl.

Advertenties