Exorcisme is een gelief onderwerp in Hollywood, vaak met gebroken priesterroepingen en het verliezen van persoonlijk geloof als gevolg. De nieuwste duiveluitdrijvingsfilm The Rite van regisseur Hafström draait (Goddank) om exact het tegenovergestelde: de twijfelende diaken hervindt zijn geloof en roeping door de confrontatie met het Kwaad.

De film The Rite is gebaseerd op het boek The Making of a Modern Exorcist van Matt Baglio. In 2009 volgde hij een cursus aan het pauselijk Athenaeum Regina Apostolorum in Rome. Zijn ervaringen aldaar waren de aanzet tot zijn boek. Het Regina wordt overigens ‘gedragen’, zoals dat zo mooi heet, door nieuwe beweging Legioenairs van Christus, in 1941 opgericht door de priester Marcial Maciel Degollado (gestorven in 2008). Degollado werd overigens in de laatste jaren van zijn leven schuldig bevonden aan pedofilie, fraude en drugsmisbruik.

Geknipt voor het priesterschap

Het verhaal van The Rite draait om twee clerici: de oude, wijze father Lucas (gespeeld door de altijd ijzersterke Anthony Hopkins) en de jonge, twijfelende diaken Michael (gespeeld door Colin O’Donoghue). Zelfs voor zijn priesterwijding is Michael onzeker over de grootte (of juist kleinheid) van zijn persoonlijk geloof. Hij is louter en alleen naar het seminarie gegaan om van thuis te kunnen vluchten. Als hij het seminarie voor zijn priesterwijding wil verlaten, vraagt een wildvreemde stervende vrouw hem om de ziekenzalving. Ontroerd voldoet hij hieraan. Volgens Michaels rector ‘bewijst’ dit dat hij voor het priesterschap geknipt is. Om hem ‘op te vrolijken’ stuurt deze hem naar Rome, voor een cursus exorcisme (die dus werkelijk bestaat!) In Rome aangekomen moet Michael niet alleen de demonen uit andere mensen drijven, maar vooral uit zichzelf.

Positief oordeel

Exorcismefilms als The Exorcist (1973), Stigmata (1999), The Exorcism of Emily Rose (2005), The Last Exorcist (2010) en andere excelleren meestal in antipapistisch pamfletisme: priesters vallen van het geloof en voor mooie vrouwen, ontdekken een eeuwenoud kerkelijk complot tegen ‘de ware boodschap van Jezus’ en moeten vechten tegen corrupte bisschoppen en kardinalen. Regisseur Mikael (alweer die naam!) Hafström weet Godzijdank van The Rite een hele andere film te maken. Zelfs de reactie uit kerkelijke hoek zijn overwegend positief. Zo verklaarden de Amerikaanse bisschoppen dat “enkele foutjes daar gelaten” (zo kan een diaken bijvoorbeeld niet de ziekenzalving toedienen) de film over het algemeen een getrouw beeld geeft van de rooms-katholieke kerk in het algemeen en van de geestelijke worsteling van een jonge geestelijke in het bijzonder.

Lucas en Michaël

De film zit dan ook vol met bijbelse verwijzingen, vooral in de naamgevingen. De jonge diaken heet Michael, naar de aartsengel met dezelfde naam die volgens het bijbelboek Apocalyps de hemelse legers aanvoert in het laatste gevecht tegen het Beest. Bovendien heeft Michael zo zijn eigen innerlijke strijd te voeren. De oude priester heet Lucas, naar de schrijver van het gelijknamige evangelie. Van alle evangelisten heeft vooral Lucas een sterke voorkeur voor demonische verhalen. Lucas noemt er vijf: de bezeten man in de synagoge (4,33-35), de man bezeten door ‘Legion’ (8,27-35), de epilepticus (9,38-43), de stomme bezetene (11,14) en de kreupele vrouw (13,11-13). Van die vijf ‘exorcismes’ die Lucas beschrijft gaat het overigens viermaal om een man en slechts eenmaal om een vrouw. Seksisme is Lucas in deze vreemd. Bovendien heet de laatste demon die Michael moet uitdrijven Baäl, de iconische afgod uit het Oude Testament.

‘Het kwade’ versus ‘de boze’

Intrigerend blijft natuurlijk de vraag, ook na het zien van deze film, of ‘het kwade’ gezien moet worden als een onpersoonlijk ‘het’ dat ons mensen overkomt en dat wij vooral ook onszelf aan elkaar aandoen, óf dat er sprake is van een gepersonificeerd kwaad, de ‘duivel’. Het gevaar van de tweede zienswijze, die ook de realiteit van de film vormt, is dat ‘het kwaad’ bijna buiten de mens wordt geplaatst. Daardoor is die mens ook niet meer 100% verantwoordelijk voor het kwaad dat hij aanricht. ‘The devil made me do it,’ zongen de Golden Earring al decennia geleden. Ook in The Rite lijkt het kwade ‘iets’ dat aan de mens vreemd is, dat hem ‘overvallen heeft’, en dat er met de juiste gebeden uit verdreven kan worden. De vraag is of het kwade niet te diep in elke mens zit om zich te laten verjagen.

In de film staat het ene overigens symbool voor het andere. De ‘fysieke’ demonen die Michael uitdrijft, staan voor de psychische demonen in zijn eigen ego. Michael moet, zoals ieder van ons, ‘klaarkomen’ met zijn twijfels over God, de wereld en zichzelf. Het gaat om de geestelijke strijd in elk van ons, waarin wij ons moeten ontdoen van verslavingen, begeerten en onbereikbare dromen. Ook in dit opzicht is The Rite een geslaagde film.

Bron: Deze recensie is gepubliceerd op KatholiekNederland.nl.

Advertenties