De film Tron Legacy is een visueel spektakel met een script dat vele interessante filosofische overwegingen oproept. Helaas slaagt de film, die toch twee uur duurt en waarin veel dialogen voorkomen, er niet in om deze overpeinzingen over schepping en vrijheid uit te diepen.

Tron Legacy is een heel laat vervolg op de film Tron uit 1982, in zijn tijd een regelrechte SF-klassieker. Tron haakt aan bij een van de standaardthema’s van het genre: de angst dat de (digitale) schepping (computers) in opstand komen tegen hun schepper (de mens). Legacy staat geheel in deze traditie, net zoals eerder films als I, RobotThe Gamer en The Matrix-triologie.

Microsoft

In 1989 verdwijnt de briljante programmeur Kevin Flynn (Jeff Bridges) van de aardbodem. Hij laat zijn zoon Sam (Garret Hedlund) als wees achter. Als de film twintig jaar verspringt is Sam een verveelde, doelloze puber-op-leeftijd, die zich in het geheel niet bekommerd om de succesvolle erfenis van zijn vader in de vorm van ENCOM International. De punch naar Microsoft ligt er overigens dik op: het besturingssysteem ENCOM 12 is duur, onbetrouwbaar, onveilig en niet innovatief. Op de vraag wat er veranderd is tussen de versies 11 en 12 van het systeem antwoordt de CEO: “We hebben er het getal 12 op gezet.”

Filosofische vragen

Dan komt Sam er achter dat zijn vader niet weggelopen is, maar gevangen zit in zijn eigen computersusteem The Grid (‘het net’), een duidelijke verwijzing naar het internet. Vader Kevin blijkt niet in staat terug te keren naar de gewone wereld, omdat zijn Grid is overgenomen door zijn avatar CLU, een naar perfectie strevend autonoom programma. Hier opent zich een wereld aan filosofische vragen: naar de verhouding tussen de ‘offline’ en de ‘online’ wereld, de ‘ongelijkwaardige’ (?) relatie tussen de almachtige ‘User’ (de gebruiker) en het door hem gebruikte ‘Programm’ (programma’s), de onmogelijke hang naar perfectie, het idee dat creativiteit en groei alleen mogelijk zijn bij chaos, fouten en vergissingen. Maar het script werkt ze nergens goed uit.

‘Uit het niets’

De film krijgt zelfs religieuze trekjes. De meeste programma’s in The Grid spreken Kevin aan als ‘Gebruiker’. Er zijn echter ook andere ‘programma’s’ die hem aanspreken met ‘Schepper’. Als kroon op zijn ‘schepping’ beschouwt Kevin het ontstaan van ISO’s, programma’s die zichzelf ontwikkelen door het willekeurig proberen van allerlei programmeeropties. Zij schrijven als het ware hun eigen code. Kevin: “Ik maakte ze niet, ze waren er gewoon op een gegeven moment. De juiste omstandigheden waren aanwezig, maar ze kwamen uit het niets.”

‘Geboren, niet geschapen’

Deze formuleringen verwijzen naar allerlei theologische noties over schepping al dan niet uit het ‘niets’, over wezen die ‘geboren worden, niet geschapen’, en over de definitie van ‘echt leven’, dat al dan niet door een hogere macht mogelijk gemaakt is. Dit zijn allemaal noties die direct betrekking hebben op de creatio nihilo (‘schepping uit het niets’), de figuur van Jezus Christus (‘geboren niet geschapen) en het idee dat God de wereld in het bestaan houdt (creatio continua).

Digitale demiurg

De theologische diepte krijgt zelfs een tweede gelaagdheid als de opstandige CLU (Kevins avatar) alle imperfecte ISO’s heeft vernietigd (Kevin: ‘genocide’) en de Schepper verwijt een slecht God te zijn. “Onze schepper is een slechte god, die imperfectie heeft toegestaan.” Wie ook maar iets afweet van de ‘gnostische discussie’ in de christelijke traditie, hoort hier gelijk het idee van de Manicheëers en Katharen dat onze fysieke, gebroken, imperfecte wereld geschapen is door een slechte godheid, een demiurg, terwijl de echte, geestelijke wereld zich elders bevindt. Maar ook hier wordt slechts even naar verwezen, meer niet. Zonde, zonde, zonde.

Tron Legacy is een briljant bedachte film, die inhoudelijk slecht wordt uitgewerkt.

Bron: Deze recensie is gepubliceerd op KFA-Filmbeschouwing.nl.