Aan wie er voor open staat presenteert The Last Airbender een mooie, pure film over kinderen die hun volwassen verantwoordelijkheid nemen in een wereld die vol zit met magie en geloof. “Er is geen liefde zonder offer,” is een levensles, en niemand kan het zich veroorloven deze les niet te nemen.

The Last Airbender is een fantasy­­-film uit 2010, gebaseerd op de tekenfilmserie Avatar The Last Airbender, die op zijn beurt werd gemaakt en uitgezonden door de kinderzender Nickelodeon. Overigens moet deze film niet verward worden met de gelijknamige film Avatar over de blauwkleurige Navi’s van regisseur Cameron, die nota bene in hetzelfde jaar werd uitgebracht.

Water, aarde, vuur en lucht

De film en de originele serie spelen in een imaginaire wereld die zijn structuur dankt aan de vier elementen: water, aarde, vuur en lucht. Elk element heeft zijn eigen volk: deWater Tribes, de Air Nomads, het Earth Kingdom en de Fire Nation. Sommige stervelingen hebben de gave van ‘bending’ (letterlijk ‘buigen’): zij kunnen hun natuurlijk element manipuleren wat met spectaculaire effecten gepaard gaat. Er is één sterveling die alle vier de elementen kan beheersen: de zogenaamde avatar. In elke generatie incarneert deze bijzondere ziel in een ander volk om de wereld voor chaos te behoeden.

Oosterse religie

De wereld van avatar is sterk oosters geïnspireerd: Oosterse acteurs en decors, vier soorten Oosterse gevechtssporten die elk verbonden zijn aan een bepaald element en volk, het allesoverheersende begrip van yin en yang, en de boeddhistische en Taoïstische meditatietechnieken. De goden in de wereld van Avatar zijn vanzelfsprekend en innig verbonden met de zichtbare kosmos. Elke natie heeft zijn eigen goden, die zich intensief met bezighouden met het wel en wee van de wereld, mede door hun ‘beeltenis’ op aarde, de avatar.

‘Avatar’

Het begrip ‘avatar’ komt uit de Hindoeïstische traditie en kan vertaald worden met ‘incarnatie’ of ‘manifestatie’. Een avatar is een hemels wezen dat zich in het kleed (vermomming) van een mens steekt en zo over de aarde kan wandelen en interactie kan hebben met gewone stervelingen. Hierachter zit een vorm van dualisme dat een sterk onderscheid maakt tussen lichaam (een kleed dat je kan aantrekken) en de ziel die eeuwig en onveranderlijk is.

Oorlog

Het filmverhaal (dat een samenvatting is van de tekenfilmserie) is simpel, maar doeltreffend. De Fire Nation is een oorlog begonnen om de alleenheerschappij over de wereld te verkrijgen. Om dit te bereiken, moeten ze de avatar in handen krijgen. De huidige avatar Aang (een formidable spelende Noah Ringer) verdwijnt echter van de aardbodem voor hij oud genoeg is om alle vier de elementen te beheersen. De Fire soldaten weten dat de huidige avatar bij de Air Nomads is geboren en roeien zijn volk geheel uit. Honderd jaar later duikt Aang weer op, zonder te beseffen dat zovele jaren zijn verstreken. Het aarderijk en de waterstammen houden wanhopig stand tegen de vuursoldaten, maar zonder de avatar is hun ondergang een kwestie van tijd. Aang moet in elk van de geplande drie delen (de huidige is de eerste van een trilogie) een element zien te beheersen, en tegelijkertijd in het reine komen met zijn schuldgevoelens.

‘Pokémon voor volwassenen’?

Deze film is er zo eentje die je moet haten of liefhebben. Op internet zijn talloze recensies te lezen van zowel professionele als amateurrecensenten. De overgrote meerderheid is ronduit negatief over de film: Pokémon voor volwassenen, plat verhaal, eendimensionale karakters, louter eye-candy geen inhoud, zweverig new age-gedoe. Sommige critici zijn echter verrassend positief en roemen juist de eenvoud en puurheid van deze fantasy-film. Ik behoor bij de laatste categorie. In de allereerste plaats is het bijzonder verfrissend om een (kinder)film te zien waarin

de kinderen serieus worden genomen. Normaal gesproken – ook in kinderfilms, en ook als de kinderen aantoonbaar gelijk hebben – worden ze door de volwassen niet voor vol aangezien. Deze strijd tussen de generaties is geheel afwezig in Avatar. De mening van Aang (15) en zijn vrienden Katara (Icola Peltz) en Sokka (Jackson Rathbone) doet net zoveel ter zake als die van wijze, hoewel de mening van de laatste wel sterk gerespecteerd wordt.

Vernedering en verheffing

De film komt pas heel laat in levensbeschouwelijke vaarwater. Als de Fire Nation de noordelijke waterstammen aanvalt om de daar zich schuilhoudende Aang te vangen, vermoordt generaal Zhao (Aasif Mandvi) de maangod, die in de gedaante van een vis woont onder haar volk. Het goddelijke woord heeft weer eens haar tenten onder ons opgeslagen. Het doden van de goden is geen letterlijke gebeurtenis, maar staat symbool voor de menselijke hoogmoed om het heilige te schenden, nergens ontzag voor te hebben, en zelf een god te willen zijn. De generaal zegt het zelf: Wij, de vuurnatie, zullen de Goden zijn. Het doden van de maangodin-in-vissegestalte betekent echter niet de opheffing van de mens tot de zuivere moraliteit van de echte onsterfelijken, maar een vernedering van de mens zelf. Zhao wordt geen onsterfelijke God, maar sterft snel na zijn wandaad. Wie door de goden wordt opgeheven, is zalig. Maar wie de goden naar beneden haalt, om er zelf een te worden, kan niet anders dan een jammerlijke dood sterven. De generaal begrijpt dat niet, omdat hij alleen op het uiterlijk afgaat. Als hij de maangodin ziet en vangt, is zijn commentaar: hoe kan een goddelijk wezen zo’n stomme vorm kiezen om te incarneren, en waarom blijft hij niet in de wereld van de Geesten? Oud-generaal Iroh (Shaun Toub) weet het antwoord wel: om ons compassie en nederigheid te leren. Maar dat zijn betekenisloze woorden voor de met macht verblinde generaal.

Offer van de ‘gezalfde’

Door de dood van de maangod verliezen de waterbenders hun gevecht tegen de vuursoldaten. De enige die hier nog iets aan kan doen is de waterprinses Yue (Seychelle Gabriel). Zij is ‘gezalfd’ met de maangeest: bij haar geboorte ademde ze niet. Haar ouders dompelden haar in de heilige water van de maangod, en ze werd levend. Nu kan zijn die liefde teruggeven. Zij offert haar eigen leven, dat haar eens door de God gegeven is, om diezelfde God weer het leven te schenken, en daarmee haar volk van de ondergang te redden en de kosmische balans te verstellen. Liefde is alleen dan waarlijk liefde als zij bereid is alles te offeren, zelfs zichzelf. Zoals ze zelf zegt: “Er is geen liefde zonder offer.” De berouwvolle Iroh stimuleert haar tegen de belangen van zijn eigen volk in. ‘Niets is ooit echt verloren. ‘ Dat betekent in de film Avatar drie dingen: geef nooit de moed op, een emotie als liefde of vriendschap gaat nooit verloren, en niets gebeurt zonder reden (‘iedereen heeft een reden geboren te zijn’). De prinses belichaamt alle drie deze componenten.

Acceptatie

Volgens de waterbenders staat het element water voor ‘acceptatie’ en ‘balans’. En in het eerste deel van de Avatar-triologie is ‘water’ voor Aung zijn primaire opdracht: hij moet het element leren manipuleren en hij moet zichzelf leren accepteren. Hij moet leren accepteren dat zijn ongehoorzaamheid aan zijn noodlot de oorzaak is voor de totale uitroeiing van de luchtnomaden. En met die pijn moet hij leren leven. Het element water leert hem zijn levenslot als avatar te accepteren, zowel als te leren leven met zijn schuldgevoel.

Aan wie er voor open staat presenteert The Last Airbender een mooie, pure film over kinderen die hun volwassen verantwoordelijkheid nemen in een wereld die vol zit met magie en geloof. “Er is geen liefde zonder offer,” is een levensles, en niemand kan het zich veroorloven deze les niet te nemen.

Bron: Deze recensie is gepubliceerd op KFA-Filmbeschouwing.nl.