De makers van de satirische ‘animated sitecom’ Southpark, Matt Stone en Trey Parker, zijn op internet bedreigd vanwege hun laatste twee episodes 200 en 201 waarin de profeet Moahmmed figureert. Toch is deze dubbelaflevering geen satire op Mohammed. Het is een aanklacht tegen de slappe knieën van krantenredacties en televisiestations. Angst is een slechte raadgever, en censuur een zwakke verdediging.

In de Southpark-episode Medicinal Fried Chicken (31 maart 2010) krijgt Eric Cartman driemaal een retorische vraag voorgelegd. Driemaal antwoord hij even retorisch terug: “Laat de paus pedofielen wegkomen met hun misdaden? – Maakt de paus de wereld een betere plek voor pedofielen? – Schijt de beer in het bos? Schijt de paus op het leven en de dromen van 200 dove kinderen?” Nee, sensitiviteit en nuance zijn niet de ingrediënten voor de Amerikaanse ‘animated sitcom’ Southpark. En de katholieke kerk is vaak het mikpunt van de spot van makers Trey Parker en Matt Stone: pedofilie (Red Hot Catholic Love), bloedwenende Mariabeelden (Bloody Mary), een seniele paus Johannes Paulus II (Do Handicaps Go To Hell?) en een manipulatieve paus Benedictus XVI (Great Easter Special). Misschien heb ik iets gemist de afgelopen weken, maar ik kan me niet herinneren dat het Vaticaan ook maar de moeite heeft genomen om op Stone en Parkers satire te reageren. Een geen enkele katholiek heeft opgeroepen tot een boycot van Southpark of tot acties tegen het leven van de makers.

Super best Friends

Wat een verschil treedt er op als je het katholicisme vervangt voor de Islam, en de paus voor Mohammed. Southpark. Dan zijn de bedreigingen uit extremistische moslimhoek niet van de lucht. Stone en Parker zijn met de dood bedreigd vanwege hun twee laatste afleveringen (200 en 201), allemaal vanwege het feit dat Mohammed erin figureert.Southpark is altijd heel mild geweest (zeker in verhouding) ten opzichte van Mohammes en de Islam. De eerste keer dat de profeet opduikt, is hij ‘super best friends’ (Super Best Friends, 2001) met Jezus, Boeddha, Krishna, Mozes en Confucius. Als een superheldenteam redden ze samen keer op keer de wereld. En ze verbazen zich onderling waarom hun aanhangers niet ook ‘best friends’ kunnen zijn. En als niet Mohammed maar de Islam zelf ten tonele wordt gevoerd door Stone en Parker is het om af te rekenen met de Westerse xenofobie en stereotype houding ten opzichte van ‘de moslims’ (The Snurk, 2007) of met misdadigers als Osama Bin Laden (Osama Has Farty Pants, 2001).

‘Cartoonoorlog’

Terugkijkend vanuit 2010 naar dit verleden valt het vooral op dat Mohammed in 2001 nog probleemloos en in full figure kon worden afgebeeld, met gezicht, stem en twee vuurkolommen in zijn hand. Geen haan die er naar kraaide. Dat is nu ondenkbaar. In 2006 reageerden Stone en Parker op wat nu bekend staat als de ‘Deense cartoonrel’ (Cartoon Wars I en II). Kurt Westergaard tekende toen de profeet met een bom in zijn tulband. Wereldwijde rellen waren het gevolg. In deze dubbelaflevering ‘cartoonoorlogen’ verbiedt het televisienetwerk Fox een uitzending van de (werkelijk bestaande) cartoonserie Family Guy omdat Mohammed er geheel in zou worden afgebeeld én belachelijk gemaakt. De kids van Southpark zijn principieel tegen censuur, zeker als die wordt ingegeven door angst. Uiteindelijk weten Stan en Kyle de televisiemaatschappij te overtuigen om ongecensureerd uit te zenden. Op dat moment treedt een metasatire in werking. Als we dan eindelijk door de ogen van Southparknaar de gewraakte, en nu ongecensureerde Family Guy-aflevering kijken, zien we het beeld op zwart gaan met de mededeling datComedy Central (de televisiemaatschappij van Southpark) dit niet voor zijn rekening wilde nemen.

Immuun voor satire

In 2010 hernemen Stone en Parker wederom dit thema met de dubbelaflevering 200/201. Een groep celebrities chanteren het dorp Southpark. Het dorp kan alleen de collectieve schadeclaim van de door Stan en Kyle afgezeken beroemdheden afwenden als ze hen Mohammed overleveren. Waarom? Volgens Tom Cruise (Trapped in the Closet, 2005) omdat Mohammed de unieke eigenschap bezit immuun te zijn tegen parodieën en satire. Dorpeling Randy Marsh maakt het nog even duidelijk: ‘ja, als het katholieken zouden zijn, dan kan je gerust je gang gaan. Maar niet met Moslims.’ De dorpsbewoners zijn bang om op de eisen van de celebrities in te gaan. Mohammed overleveren betekent namelijk ook dat ze hem moeten tonen (en daarmee ook op Comedy Central), en dat durven ze niet aan.

Berekostuum

Om dit probleem op te lossen, verkleden de Southparkers Mohammed in een berekostuum waardoor er letterlijk niets van hem te zien is, maar waardoor tegelijkertijd de satire alleen maar groter wordt. Wat is immers een grotere belediging: Mohammed afbeelden zoals Parker en Stone eerder bij Best Friends deden of hem als levensgrote teddybeer voorstellen? De ‘super best friends’ komen overigens ook in 200/201 weer aan bod, maar Mohammed is nu met een zwart balkje afgedekt, terwijl dat in 2001 nog volstrekt onnodig was. Times, they’re a-changin’, zong Bob Dylan al lang geleden.

‘Mohammed’ weggepiept

In het vervolg op 200, dus ná de bedreigingen aan het adres van Stone en Parker, wordt zelfs de naam van Mohammed weggepiept, zoals normaal gesproken gebeurd met obscene taal. In 201 loopt Mohammed uiteindelijk wel ‘gewoon’ rond, maar wel met een enorm zwarte balk voor zijn lichaam met de woorden “gecensureerd” erop. Dat ‘censuurbordje’ bestaat trouwens niet alleen op het niveau van de kijker achter de televisie, maar ook op het niveau van het verhaal, aangezien iedereen zich van dit blokje bewust is. Als de celebrities uiteindelijk (de gecensureerde) Mohammed in handen hebben, zetten ze hem en Tom Cruise in een machine, zodat Mohammed ‘immuniteit tegen satire’ op hem over kan gaan. Op het ‘hoogtepunt’ van de ‘transfusie’ krijgt ook Cruise een levensgroot censuurbordje over zich heen.

Censuur is nederlaag

Stone en Parker geven hiermee aan dat de macht van Mohammed om zichzelf te vrijwaren van satire niet in hemzelf ligt, maar in de angst van de ander. De macht van Mohammed is feitelijk de angst van tekenaars, televisiemaatschappijen en bloggers (zoals ik) die al knikkende knieën hebben om Westergaards cartoon te publiceren. Wie sterk is van binnenuit, hoeft niet bang te zijn voor satire. En een studio die in de kracht van de vrijheid van meningsuiting gelooft, hoeft zijn toevlucht niet te zoeken in de censuur. Feitelijk is de door Tom Cruise zelf gewilde censurering een nederlaag. Hij lijkt beschermd te zijn tegen grappen en grollen, maar niet omdat hij er boven staat of omdat iedereen toch wel van hem houdt, maar vanwege angst, angst om bedreigd en vermoord te worden.

Angst is slechte raadgever

Op het einde van de aflevering 201 beledigt Stan echter de (gecensureerde, dus ‘beschermde’) Tom Cruise. Direct verdwijnt het zwarte balkje bij de acteur. De magie is verbroken. Als Kyle zijn traditionele ‘ik heb iets geleerd vandaag’-speech wil houden, is deze geheel weggepiept. De boodschap lijkt daarmee helder. Niemand is beschermd tegen grappen en satire, ook Tom Cruise niet, noch Mohammed, noch diens licht ontvlambare volgelingen. Een verbod op belediging, ook als dat voortkomt uit reële angst, werkt nooit lang (een grapje en het effect is weg) en werkt feitelijk contraproductief. De 200- en 201-episode hebben meer kijkers getrokken dan welke andere episode in de afgelopen twee jaar. Angst is een slechte raadgever, en censuur een zwakke verdediging.

Bron: Dit artikel is verschenen op Isidorusweb.nl.

Advertenties