Von Trier werd weggehoond op het filmfestival van Cannes vanwege zijn film Antichrist, het verhaal van een echtpaar dat hun huwelijk probeert te redden en de dood van hun kindje te verwerken in een boshutje met de naam ‘Eden’. Dan keert de natuur zich tegen hen. Antichrist is controversieel doch kunstig gefilmd.

De laatste film van regisseur Lars von Trier leverde hem op het filmfestival van Cannes afgelopen mei veel negatieve kritiek op. De zogenaamde ‘oecumenische jury’ van het filmfestival gaf Von Trier onder uit de zak vanwege diens inherente vrouwenhaat. Vrouwen komen er in de films van Von Trier inderdaad zelden goed vanaf: ze worden verkracht, vernederd, vermoord of verblind. Denk maar aan Emily Watson in Breaking the Waves, Nicole Kidman in Dogville, Bryce Dallas Howard inManderley en Björk in Dancer in the Dark. In de titel ‘Antichrist’ is de ‘t’ zelfs vervangen voor het universele vrouwelijke symbool (het rondje met het kruisje eronder). Toch is Von Triers misogyne houding eerder een aanklacht dan een representatie van zijn eigen karakter. Vrouwen zijn altijd de verliezers, maar als een vrouw ‘iets’ (waardigheid, gezichtsvermogen, maagdelijkheid, kind) verliest, verliest de man nog meer. Zo is ook het geval in Antichrist.

Bijzondere filmtechnieken

De film is sowieso de moeite van het bekijken waard vanwege de bijzondere filmtechnieken die Von Trier gebruikt. De proloog is geheel in zwart-wit en in ultravertraging geschoten (zoals in Timewarp vanDiscovery Channel) zonder een enkel geluid behalve de schitterende aria “Laschia chi’io Pianga” (‘Laat me huilen over mijn wrede lot’) uit Händels Rinaldo. Von Trier hanteert zijn camera onrustig, met vreemde hoeken, extreme close-ups, in en uit focus draaien, en ook met vloeiende bewegingen tussen de acteurs, alsof het allemaal met een handheld camcorder is geschoten (denk aan Blair Witch Project en aan de andere Dogma-films). Het geheel ademt een troosteloze, claustrofobische sfeer uit.

Met zijn tweeën alleen

De twee hoofdrolspelers zijn ook gelijk zo’n beetje de enige acteurs die te zien zijn (op baby Nic na). Willem Dafoe en Charlotte Gainsbourg spelen een naamloos stel, dat elkaar geen enkele keer bij de naam noemt. Ze zijn samen, maar alleen: samen alleen. De enkele andere mensen (op de begrafenis) zijn letterlijk gezichtsloos door de onscherpe focus in de camera. De enige met een naam en een gezicht is Nic, het kindje dat aan het begin van de film dodelijk verongelukt. Exact op het moment dat Nic zijn dood tegemoet valt, explodeert zijn moeder in een heftig (doch geluidloos) orgasme. Deze scène tussen Dafoe en Gainsbourg is nogal erg expliciet, inclusief een duidelijk zichtbare penetratie. Even berucht is een uitgebreide masturbatiescène en scènes met gekraakte ballen en afgeknipte clitoris.

Afstand

Hij is een professioneel psycholoog en staat erop – tegen het advies van de behandelend artsen in – zijn vrouw zelf te behandelen voor haar angstaanvallen. Hierdoor blijft hij op afstand: de professionele afstand therapeut-cliënt betekent namelijk ook dat hij op afstand van zijn eigen verdriet kan blijven. Behalve bij de begrafenis (waar Hij juist onbedaarlijk moet huilen, en Zij helemaal niet) is geen enkel spoor van emotie op zijn gezicht te lezen.

Seks

Seks is de enige manier waarop zij het gevoel heeft in direct contact met hem te staan. Gedurende de film lijkt ze zich meer en meer te laten gaan in het lichamelijke genot. Op een gegeven moment schreeuwt ze dat ze geslagen wilt worden. Als hij weigert, masturbeert ze op de bosgrond, waarna hij toegeeft. Vervolgens vindt hij haar proefschriftaantekeningen over ‘gynocide’: archaïsich en semilegendarisch geweld tegen vrouwen, waaronder vooral Middeleeuwse heksenprocessen. Omdat zij zich verantwoordelijk voelt voor de dood van haar kind, internaliseert zij de teksten die zij eerst zo kritisch bestudeerde. Deze ‘belichaming’ van de ‘slechte vrouw’ manifesteert zichzelf door een steeds groter wordende seksuele razernij. Zo ziet zij zich in een nieuwe flashback-versie van de proloog terug terwijl ze naar haar zoontje kijkt dat naar het raam klimt. Ze zegt hiermee tegen zichzelf dat ze zijn dood had kunnen voorkomen, als zij haar ‘natuurlijke’ lusten had kunnen beheersen. Het beest? Ja, dat is nog altijd een vrouw.

Zelfspot

Lars von Trier maakt zijn naam weer. In Antichrist zet hij een van de oudste stereotypen van de vrouw meer: vrouwen zijn gevaarlijke, maar o zo sensuele wezens die op aarde zijn om mannen te verleiden en vervolgens te verminken. Hun boshut heet niet voor niets ‘Eden’: het aardse paradijs waaruit de mens verdreven werd omdat de vrouw ongehoorzaam was. Toch is het uiteindelijk de man die het meeste kwijt is: zijn zoontje, zijn zelfvertrouwen als therapeut, zijn ongeneselijk seksuele vrouw waar hij zo naar hunkert. Als Von Trier met vrouwelijke stereotyperingen aan de haal gaat, zijn de mannelijke varianten ook niet ver weg. Mannen zijn rationeel, vrouwen emotioneel; mannen overleven, vrouwen overwinnen.

Von Trier komt weg met een seksisme van een Amerikaanse redneck, geeft het zo afschuwelijk mooi vorm dat ie er mee wegkomt. Een schitterend vormgeven film, maar zeker niet geschikt voor bezitters van zwakke magen of puriteins ingestelde kijkers.

Bron: Deze recensie is gepubliceerd op KFA-Filmbeschouwing.nl.

Advertenties