South Park is grofgebekt en spaart religie niet. Toch is zij op een magistrale wijze in staat te waarschuwen voor de gevaren ‘andere religies’, zoals bijvoorbeeld die in De Economie en zijn Verlosser Obama, in Margaritaville. Deze ‘verreligieusisering’ van het economische bereik is een gevaarlijke tendens, die door de makers van South Park naadloos wordt aangevoeld en op vrij schokkende, maar zeer doeltreffende wijze wordt gehekeld.

South Park is een Amerikaanse tekenfilm-sitecom met een grote reputatie op het gebied van grove, surrealistische en vaak inktzwarte humor op het gebied van religie, politiek, geweld, misbruik, seksualiteit en psychische aandoeningen. De serie wordt gemaakt door Trey Parker en Matt Stone, die ook de stemmen voor hun rekening nemen. Het verhaal draait rond een groepje kinderen, Stan Marsh, Kyle Broflovski, Eric Cartman en Kenny McCormick, die de meest bizarre avonturen beleven in het imaginaire bergstadje South Park. Hoewel grofheid het handelsmerk van Parker en Stone is, is hun maatschappijkritiek meestal vlijmscherp en hun morele standpunt genuanceerd.

Grof, maar intelligent

South Park schuwt de religieuze satire niet. Jezus is een van de inwoners van South Park en neemt het geregeld op tegen zijn aartsrivaal Satan. God wordt voorgesteld als een pratend vogelbekdier (“wat mooi is in de ogen van de mensen, is niet mooi in de ogen van God”). Andere religieuze onderwerpen zijn: wenende madonnabeelden (Bloody Mary), fundamentalistisch atheïsme (Go, God, Go 1 en 2), religieuze intolerantie en vrijheid van meningsuiting (Cartoon Wars 1 en 2) en terrorisme (Imaginationland 1, 2 en 3). Kyle , een van de hoofdrolspelers, is een expliciet joodse jongen. In enkele van de betere afleveringen wordt antisemitisme op een briljante manier belachelijk gemaakt, meestal door het tot in extreme doorvoeren van racistische vooroordelen (The Passion of the JewGinger KidsTwo Days Before the Day After Tomorrow en Jewbilee).

Kip zonder kop

In de laatste aflevering, getiteld Margaritavillekomen al deze thema’s op de grandioze manier samen. Zoals bijna altijd lopen er twee verhaallijnen door elkaar heen, die inhoudelijk elkaars tegenpool zijn. Stan moet van zijn vader Randy een zinloos luxe sapcentrifuge inruilen bij de winkel. Na een kruistocht langs de winkel zelf, de financieringsmaatschappij en Wall Street, die elkaar de schuld geven van de financiële crisis, komt Stan uit bij het Amerikaanse Ministerie van Financiën. Daar aangekomen blijken de beslissingen genomen te worden door een – letterlijk – kip zonder kop. Elke Macro-economische vraag wordt voorgelegd aan een net onthoofde kip die onder de tonen van een kazoe over een soort rad van fortuin loopt met daarop teksten als “geld drukken”, “aan China verkopen” of “nationaliseren”. De onbegrijpelijke wegen van de zelfbenoemde financieel experts werd aan het begin van de episode ook al op de hak genomen in een scène tussen Kyle, zijn vader Stan en een anonieme bankbediende. Als Kyle zeer tegen zijn zin 100 dollar op de bank wil storten, neemt de bankemployee zijn cheque aan, tikt iets in zijn computer en zegt : “It’s gone”, geïnvesteerd in de een of andere onbegrijpelijk financieel product. Ook met het spaartegoed van twee andere mensen eindigt met “Het is weg!”

Nieuwe messias

De economisch-maatschappelijke satire over de ongrijpbare wereld van het grote geld wordt in de tweede verhaallijn opgenomen in een meer filosofisch-religieus verhaal. Geconfronteerd met een complete stilstand van de economie, failliete bedrijven en massa-ontslagen ontpopt Stan Marsh zich als een nieuwe Messias. Gekleed in een paar gordijnen meldt hij de mensen van South Park dat zij zich vergrepen hebben aan de economie. Om haar tevreden te stellen, dient iedereen zoveel mogelijk de hand op de knip te houden. Marsh heeft succes met zijn voorstelling van de economie als een persoonlijke, goddelijke macht en het uitgeven van geld wordt verboden. Hiermee sijpelt ook de eerste expliciet religieuze symboliek de aflevering binnen. Mevrouw Garrison (de basisschoolleraar) wordt betrapt op het kopen van overdadige luxe en wordt door een woedende menigte gestenigd wegens ‘ketterij tegen de godsdienst van de economie”. Kyle grijpt in met een parafrase op de bijbelse woorden “Wie nooit iets gekocht heeft wat ie eigenlijk helemaal niet nodig had, hij werpe de eerste steen.”

‘De Joden’

Eerder in de aflevering had de notoire antisemitische Eric Cartman al naar ‘de joden’ gewezen als schuldige voor de grote crisis. Zij zouden het kapitaal van de wereld bezitten en expres achterhouden om zo de wereldheerschappij te kunnen bewerkstelligen. Een klassiek argument, dat ook in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw – tijdens de Grote Recessie in Duitsland – vaak werd gehoord én geloofd. Kyle’s actie roept weerstand op bij de dorpsvergadering, die besluit dat “één jood geen kwaad kan”. Tijdens deze ‘Sanhedrinvergadering’ komt Eric Cartman binnen en biedt aan om Kyle aan te geven voor een computerspel. De raad accepteert. Intussen houdt Kyle zijn ‘bergrede’, waarin hij uitlegt dat de economie geen almachtig, goddelijk en ongrijpbaar wezen is, maar het resultaat van mensen. De spaaklopende economie moet dan ook niet ‘gunstig gestemd worden’, mensen moeten gewoon weer geld gaan uitgeven. “Het draait om het hebben van geloof.”

Schuld

Die avond vieren Kyle en twaalf van zijn vrienden een maaltijd met pizza’s en cola. De setting lijkt als twee druppels water op het fameuze ‘Laatste Avondmaal’ van Leonardo da Vinci. Kyle heeft geen trek omdat hij het gevoel heeft dat ze nooit meer bij elkaar zouden kunnen komen, en dat één van zijn vrienden hem wil verraden. Zijn vrienden zijn geschokt. Kyle geeft echter blijk dat hij al weet wie hem zal verraden. Na dit ‘avondmaal’ schaft Kyle zich een credit card zonder limiet aan. Hiermee betaalt hij “de schuld” van iedereen in South Park zodat een nieuw leven voor iedereen mogelijk wordt. Hiermee laadt hij wel de gezamelijke schuld van South Park op zijn eigen schouders. En zo geschiedt: de economie gaat weer draaien, omdat mensen weer geloof hebben in de economie. Ze gaan weer geld uitgeven.

Economische satire

Het zal niet iedereen kunnen aanspreken. Een economische satire op het verlossende werk van Jezus. Kyle die als moderne Verlosser de wereld van zijn (materiële) schulden verlost door zelf al die schulden op zich te nemen, niet letterlijk als kruis op zijn schouders, maar als langlopende schuld op zijn bankrekening. Het zou inderdaad allemaal een beetje dun blijven als de laatste scène niet de hele aflevering op zijn kop zou zetten. Kyle ligt aan de beterende hand op de bank en kijkt naar een nieuwsuitzending, waarin de redding van de economie wordt gebracht. Kyle is aanvankelijk blij dat hij gehuldigd wordt als ‘verlosser’ die ‘schuld’ van iedereen op zich genomen heeft en zo ‘nieuw leven’ voor iedereen heeft gebracht. Dan blijkt echter dat de credits naar Barack Obama gaan.

‘De Economie’

En hiermee wordt de parodie op een hoger niveau gebracht. Margaritaville is geen (al dan niet geslaagde) satire op de passie van Jezus, maar op de manier waarop de wereld omgaat met de financiële crisis. ‘Dé Econonomie’ lijkt inderdaad vaak mytische en goddelijke proporties aan te nemen. Niemand lijkt vat op ‘De Economie’ te hebben, Hij lijkt te doen en te laten als Hij goed acht. En iedereen is aan Hem onderworpen. Alles moet in het werk worden gesteld om ‘De Economie’ weer aan de praat te krijgen, en geen offer is genoeg om dit voor elkaar te krijgen: mega-investeringen in banken met publieke gelden, het bijdrukken van geld, enzovoorts. De Economie als de Nieuwe Religie van het Kapitalisme.

‘Meta-satire’

En binnen deze ‘meta-satire’ is een belangrijke plek ingeruimd voor Barack Obama als de Nieuwe Verlosser van De Economie. Obama is door Stone en Parker al tweemaal eerder gehekeld in The Coon en About Last Night… De nieuwe Amerikaanse president liet zich al tijdens zijn campagne de sfeer van verlosser-zijn zich graag aanleunen. En de hoop die velen in binnen- en buitenland op het gevestigd hebben, lijkt in bewoording en essentie op een religieuze verering. Door het bijdrukken van geld en het institutionaliseren van financiële instellingen suggereert Obama De Economie te kunnen redden, van een probleem dat niemand lijkt te kunnen doorgronden. De mens lijkt hopeloos tegenover de macht van De Economie. Deze ‘verreligieusisering’ van het economische bereik is een gevaarlijke tendens, die door de makers van South Park naadloos wordt aangevoeld en op vrij schokkende, maar zeer doeltreffende wijze wordt gehekeld.

Bron: Dit artikel is gepubliceerd op Isidorusweb.nl.

Update 30-05-09: Bert Brussen schreef op de website 925(die van Jort Kelder) enkele lovende woorden: “…ene drs. Frank Bosman, theoloog en publicist, heeft een uiterst degelijk essay geschreven over deze fundamenteel grappige en meer dan ware South Park-aflevering. Het lezen meer dan waard.”

Advertenties